خروج آمریکا از عراق؛ خلأ امنیتی در راه است یا آغاز فصل تازه؟
خروج نیروهای آمریکایی از آخرین پایگاه‌ها در عراق، نگرانی‌هایی درباره آینده امنیتی این کشور و احتمال فعالیت دوباره هسته‌های داعش ایجاد کرده
دکتر عبدالله خلیفه الشایجی، استاد علوم سیاسی دانشگاه کویت، در تحلیلی درباره تحولات اخیر عراق به موضوع خروج نیروهای آمریکایی و ائتلاف بین‌المللی پرداخت.
به گزارش «شایانیوز» به نقل از فرارو؛ نیروهای آمریکایی و ائتلاف بین‌المللی در 30 سپتامبر آخرین پایگاه‌های خود در عراق را ترک کردند؛ اقدامی که در چارچوب توافقی میان دولت عراق و دولت جو بایدن انجام شد. این خروج در شرایطی صورت گرفته که منطقه همچنان با تنش‌های گسترده، از جمله اختلافات و درگیری‌های میان آمریکا و ایران، روبه‌رو است و همین مسئله پرسش‌هایی را درباره آینده امنیت و معادلات سیاسی عراق مطرح کرده است.
این دومین بار است که آمریکا پس از سال‌ها حضور نظامی، نیروهای خود را از عراق خارج می‌کند. نخستین خروج عمده نیروهای آمریکایی در سال ۲۰۱۱ انجام شد؛ اما سه سال بعد، ظهور داعش و تصرف بخش بزرگی از خاک عراق باعث شد آمریکا بار دیگر به این کشور بازگردد و ائتلاف بین‌المللی علیه این گروه را در قالب عملیات «عزم راسخ» تشکیل دهد.
خروج آمریکا؛ پایان حضور یا آغاز مرحله‌ای تازه؟
نیروهای آمریکایی پیش از این از مناطق مرکزی و غربی عراق و همچنین پایگاه عین‌الاسد خارج شده بودند و در نهایت آخرین مواضع خود در اقلیم کردستان را نیز ترک کردند. شمار نیروهای آمریکایی در عراق پیش از این بیش از ۲۵۰۰ نفر بود. با وجود آنکه این خروج از مدت‌ها قبل برنامه‌ریزی شده بود، زمان اجرای آن به دلیل شرایط منطقه‌ای اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است. پرسش اصلی این است که کاهش حضور نظامی آمریکا چه تأثیری بر توازن قدرت داخلی عراق و تعهدات امنیتی واشنگتن در قبال متحدان منطقه‌ای خواهد داشت. این مسئله زمانی حساس‌تر می‌شود که روابط آمریکا و ایران همچنان در وضعیت مبهمی قرار دارد و نگرانی‌ها درباره احتمال ازسرگیری یا تشدید درگیری‌ها ادامه دارد.
کردها و نگرانی از کاهش حمایت آمریکا
خروج آمریکا نگرانی‌هایی را نیز در اقلیم کردستان ایجاد کرده است. کردها نگران کاهش حمایت، هماهنگی اطلاعاتی و پشتیبانی دفاعی آمریکا هستند؛ موضوعی که از نگاه این تحلیل می‌تواند اقلیم را در برابر فشارهای خارجی آسیب‌پذیرتر کند. در کنار مسائل امنیتی، اختلافات سیاسی و اقتصادی میان اربیل و بغداد نیز همچنان وجود دارد؛ از جمله می توان به اختلاف درباره بودجه و صادرات نفت اشاره کرد. کاهش نقش آمریکا می‌تواند بر محاسبات بازیگران این معادلات نیز تأثیر بگذارد.
خطر دیگر، فعال شدن دوباره هسته‌های خاموش داعش است. تجربه خروج نیروهای آمریکایی در سال ۲۰۱۱ و ظهور داعش در سال ۲۰۱۴ همچنان در محاسبات امنیتی عراق اهمیت دارد. اگرچه توان داعش نسبت به سال‌های اوج قدرت این گروه کاهش یافته است، نگرانی اصلی این است که خلأهای امنیتی یا اختلاف میان بغداد و گروه‌های مسلح بتواند فرصت‌هایی برای فعالیت دوباره هسته‌های این گروه ایجاد کند. از همین رو، مسئله اصلی پس از خروج آمریکا فقط تعداد نیروهای خارجی نیست، بلکه توان نیروهای عراقی برای حفظ امنیت، تبادل اطلاعات و جلوگیری از شکل‌گیری خلأهای امنیتی است.
خروج نظامی، پایان رابطه آمریکا و عراق نیست
با وجود خروج نیروهای آمریکایی، رابطه بغداد و واشنگتن لزوماً پایان نمی‌یابد. بر اساس این تحلیل، روابط دو کشور قرار است از حضور مستقیم نظامی به سمت همکاری‌های سیاسی، اقتصادی، امنیتی و اطلاعاتی حرکت کند. بنابراین، مسئله اصلی این نیست که آیا آمریکا به‌طور کامل از عراق خارج شده است یا خیر؛ بلکه پرسش مهم‌تر این است که شکل جدید همکاری دو کشور تا چه اندازه می‌تواند خلأ ناشی از خروج نظامی را جبران کند.
در همین حال، کاهش حضور نظامی آمریکا در عراق و پیش‌تر در سوریه، پرسش‌هایی را برای دیگر متحدان واشنگتن در منطقه نیز ایجاد کرده است. اگرچه همچنان نیروهای آمریکایی قابل‌توجهی در منطقه حضور دارند، خروج از برخی پایگاه‌ها می‌تواند درباره آینده تعهدات دفاعی آمریکا و نقش پایگاه‌های نظامی این کشور تردیدهایی ایجاد کند.
در نهایت، خروج آمریکا به خودی خود نه تضمین‌کننده حاکمیت کامل عراق است و نه الزاماً به معنای افزایش قطعی نفوذ یک بازیگر خارجی. نتیجه این تحول تا حد زیادی به توان دولت عراق برای اعمال اقتدار، کنترل سلاح، مدیریت گروه‌های مسلح، مقابله با تهدید داعش و حفظ توازن در روابط خارجی بستگی دارد.
