نشانی از وصل شدن هست؟
اینترنت قطع بین الملل ایران کی وصل میشود؟ جدیدترین پاسخ ها به سوال پرتکرار
اینترنت بین الملل ایران که از نهم اسفند 1404 قطع شده است هنوز وصل نشده اما مسئولین چه می گویند؟
شایانیوز- نهم اسفندماه ۱۴۰۴ بود که همزمان با آغاز «جنگ تحمیلی سوم»، دسترسی به اینترنت بینالملل به دستور شورای عالی امنیت ملی به طور گسترده محدود شد. در آن روزها، این تصمیم با توجیه شرایط فوقالعاده جنگی و ضرورت مدیریت بحران گرفته شد. اما حالا نزدیک به 74 روز ( 1728 ساعت) از اعلام آتشبس میگذرد، فعالیت بیشتر بخشهای کشور به روال عادی برگشته، اما خبری از بازگشت اینترنت آزاد و بدون محدودیت نیست.
هر روز تأخیر، میلیاردها تومان خسارت
آمارهای رسمی و اظهارات مسئولان نشان از فاجعهای اقتصادی دارد که هر روز بزرگتر میشود. وزیر ارتباطات خود اعلام کرده که خسارت روزانه به هسته اقتصاد دیجیتال حدود ۵۰۰ میلیارد تومان است و اگر خسارت به اقتصاد کلان را هم در نظر بگیریم، این رقم به روزانه ۵ هزار میلیارد تومان میرسد.
به زبان ساده تر:
- در ۶۰ روز حدود ۳۰۰ هزار میلیارد تومان به اقتصاد ایران خسارت وارد شده است
- کارشناسان اتاق بازرگانی رقم خسارت مستقیم روزانه را ۳۰ تا ۴۰ میلیون دلار و غیرمستقیم را ۷۰ تا ۸۰ میلیون دلار تخمین میزنند
- جمعاً بیش از ۴ میلیارد دلار زیان در این مدت
اما پشت این اعداد، چه چیزی پنهان است؟ کسبوکارهای کوچک و بزرگ دیجیتالی که یکییکی تعطیل میشوند، پروژههای صادراتی نرمافزاری که کارفرمای خارجی آنها را لغو کرده، فروشگاههای اینترنتی که مشتریهای خود را از دست دادهاند، و مهمتر از همه، حدود ۱۰ میلیون نفر که شغل و معیشتشان مستقیماً به اینترنت وابسته است.
اینترنت طبقاتی؛ نگرانی جدید و خطرناک
در هفتههای اخیر، اتفاق تازهای رخ داده که نگرانیها را دوچندان کرده است. یکی از اپراتورهای کشور با ارسال پیامک به گروهی از مشترکان خاص، اعلام کرده که در ازای پرداخت مبلغ اضافه، میتوانند به اینترنت بینالمللی با کیفیت و تحت عنوان «اینترنت پرو» دسترسی پیدا کنند.
معنی این حرف خیلی ساده است: اینترنت دیگر یک حق عمومی و برابر برای همه نیست، بلکه به کالایی لوکس تبدیل میشود که فقط عدهای خاص با پرداخت پول بیشتر میتوانند از آن استفاده کنند.
بخش خصوصی و فعالان اقتصادی به شدت با این مدل مخالفند. رئیس کمیسیون فاوای اتاق بازرگانی ایران میگوید: «ما با هرگونه دسترسی بر اساس اولویتبندی، نوبتی یا صفی کلاً مخالفیم. نباید بین کسی که به صورت معمول استفاده میکند با کسی که به دنبال دسترسی ویژه است، تبعیض وجود داشته باشد. همه در این کشور زندگی میکنند و هزینههای تورم را میپردازند.»
روزنامه اعتماد هم در یادداشتی نوشته: «اینترنت نباید به امتیازی پولی یا ویژه تبدیل شود؛ اینترنت پرو حق همه است.»
مسئولان چه میگویند؟ (روایت دوگانه)
سیدستار هاشمی، وزیر ارتباطات در دیدار با معاون رئیسجمهور در امور روستایی تأکید کرده که رویکرد وزارتخانهاش تحقق عدالت ارتباطی است و با هرگونه تبعیض در دسترسی مخالف است. او میگوید: «تمام تلاشمان این است که هر قدمی در وزارت ارتباطات برمیداریم در راستای تحقق عدالت باشد.»
اما همین وزیر، در جای دیگری گفته که تصمیمگیری درباره سطح دسترسی به اینترنت بینالملل «در حوزه اختیارات وزارت ارتباطات نیست و به ملاحظات امنیتی کشور بستگی دارد.»
احسان چیتساز، معاون وزیر ارتباطات هم شفافتر میگوید: «زیرساخت ارتباطات بینالملل برقرار است، اما هر زمان در سطوح تصمیمگیری امنیتی کشور تصمیم لازم اتخاذ شود، وضعیت به شرایط عادی بازمیگردد.»
یعنی حرفشان این است: ما آمادهایم، اما دست ما نیست!
عبدالکریم حسینزاده، معاون رئیسجمهور در امور روستایی - که خودش از منتقدان تداوم محدودیتهاست - از پیگیریهای وزیر ارتباطات برای رفع محدودیتهای اینترنت قدردانی کرده و گفته: «تداوم این محدودیتها موجب نارضایتیهایی در جامعه شده و زندگی مردم، بهویژه در حوزه اقتصادی، تحت تأثیر قرار گرفته است. روستاییانی که معیشت آنها به اینترنت و فروش محصولاتشان در فضای مجازی وابسته است، بیش از دیگران آسیب میبینند.»
زین پس در هر بحران باید نت را قطع کرد؟
مسعودی در پاسخ به پرسشی درباره سرنوشت دسترسی مردم به شبکه جهانی در صورت طولانی شدن شرایط جنگی، اظهار داشت: «اصولاً فارغ از هر نوع نگرشی، طبق صحبتهایی که شده، اینترنت در شرایط عادی قطعاً وصل خواهد شد. اما درباره اینکه اگر این وضعیت ادامهدار باشد چه اتفاقی میافتد، باید بگویم ما تا به حال تجربه چنین شرایط طولانیمدتی را نداشتهایم که سناریوی آمادهای برای آن در ذهن داشته باشیم.»
وی افزود: «باید ببینیم مراجع تصمیمگیر با چه نقشهراهی میخواهند از این موضوع استقبال یا آن را مدیریت کنند. واقعیت این است که بهعنوان یک مصرفکننده، ذهنیتی از برنامههای آتی ندارم، چون دفعات مکرری نبوده که با چنین انسداد طولانیمدتی مواجه شویم؛ اما قطعاً مسئولان این حوزه باید بنا بر شرایط تصمیم بگیرند.»
در این میان، چه کسی بیشترین آسیب را دیده است؟
۱. اقتصاد دیجیتال و استارتاپها: شرکتهای فعال در صادرات خدمات نرمافزاری قراردادهای بینالمللی خود را از دست دادهاند. مشتریان خارجی به دلیل بیثباتی ارتباطات، همکاری را قطع کردهاند.
۲. مشاغل خرد و خانگی: فروشندگان اینترنتی، تولیدکنندگان محتوای دیجیتال، فریلنسرهایی که از پلتفرمهای بینالمللی ارزآوری میکردند.
۳. صنعت بازیهای رایانهای: معاون بنیاد ملی بازیها اعلام کرده که فقط خسارت فیزیکی به این صنعت ۶۸ میلیارد تومان بوده و زیان ناشی از محدودیتهای اینترنتی و کاهش فروش بسیار بیشتر است.
۴. روستاییان: معاون رئیسجمهور تأکید کرده که روستاییان برای فروش محصولات کشاورزی و صنایع دستی خود به اینترنت وابسته هستند و محدودیت فعلی، معیشت آنها را به خطر انداخته است.
۵. دانشجویان و پژوهشگران: دسترسی به منابع علمی بینالمللی، مقالات بهروز و پایگاههای داده تخصصی با مشکل جدی مواجه شده است.
کی وصل میشود؟ پاسخ روشنی نیست
واقعیت این است که هنوز هیچ تاریخ دقیقی برای بازگشت اینترنت آزاد اعلام نشده است. آنچه مسئولان میگویند، کلی و مبهم است:
-
نایبرئیس فدراسیون فاوا با تأکید بر موضع همیشگی بخش خصوصی در مخالفت با اولویتبندی در دسترسی، خاطرنشان کرد: «ما با هرگونه دسترسی بر اساس اولویتبندی، نوبتی یا صفی کلاً مخالفیم. نباید بین کسی که به صورت معمول استفاده میکند با کسی که به دنبال دسترسی ویژه است، تبعیض وجود داشته باشد. همه در این کشور زندگی میکنند و هزینههای تورم را میپردازند؛ لذا اینترنت نباید به یک دغدغه جدید در این اوضاع تبدیل شود. مدلهای فعلی از نظر ما موقتی است و در درازمدت به هیچوجه جوابگو نخواهد بود.»
-
معاون وزیر ارتباطات میگوید: «هر زمان تصمیم گرفته شود»
-
وزیر ارتباطات میگوید: «به ملاحظات امنیتی بستگی دارد»
-
معاون رئیسجمهور میگوید: «امیدواریم بهزودی بهبود پیدا کند»
اما فعالان اقتصادی و بخش خصوصی میگویند: تداوم این وضعیت نه شفاف است، نه عادلانه، و هر روز که میگذرد، شکاف بیاعتمادی بین مردم و حاکمیت عمیقتر میشود.
سؤالهای بیپاسخ
با وجود گذشت بیش از ۷۰ روز، هنوز پاسخ روشنی به این سؤالها داده نشده است:
۱. چرا با وجود اعلام آتشبس، محدودیتها همچنان ادامه دارد؟
۲. اینترنت طبقاتی با چه مجوزی ارائه میشود و چه کسانی از آن سود میبرند؟
۳. خسارتهای هنگفت اقتصادی را چه کسی جبران میکند؟
۴. چرا تصمیمگیرندگان امنیتی پاسخگوی افکار عمومی نیستند؟
روزنامه دنیای اقتصاد در تحلیلی تند نوشته: «مسدود کردن دسترسی ایرانیان به اینترنت جهانی، نه تنها زیانهای اقتصادی نجومی دارد، بلکه فراتر از آن اقدامی به شدت مغایر با حفظ انسجام ملی و در تضاد آشکار با امنیت ملی است.»
حرف آخر؛ اینترنت یک حق است نه امتیاز
خلاصه اینکه: مردم و فعالان اقتصادی سه درخواست مشخص دارند:
۱. بازگشت فوری اینترنت آزاد و پایدار برای همه بدون تبعیض
۲. شفافسازی درباره علت تداوم محدودیتها و برنامه زمانبندی شده برای رفع آن
۳. توقف طرح اینترنت طبقاتی که به اعتقاد کارشناسان، جز ایجاد رانت و نابرابری نتیجه دیگری ندارد
اینترنت در قرن بیست و یکم، دیگر یک کالای لوکس نیست؛ یک حق عمومی و زیرساخت حیاتی مثل آب، برق و گاز است. از مسئولان امنیتی و دولتی انتظار میرود که هرچه سریعتر تکلیف این موضوع را روشن کرده و پاسخگوی خسارتهای سنگین واردشده به اقتصاد و معیشت مردم باشند.
