گرینلند و عزم راسخ ترامپ برای تصاحب آن؛
رقابت با پوتین؛ ترامپ قصد دارد گرینلند را تصاحب کند تا نگذارد دست روسیه به آن برسد
با ابراز تمایل ترامپ به خریدن گرینلند، باید پرسید چرا او قصد دارد این جزیره را تصاحب کند؟ جلوگیری از قدرتگیری روسیه یکی از دلایل اصلی است.
شایانیوز- با بازگشتن دونالد ترامپ به کاخ سفید، گرینلند به یکی از مناقشات بزرگ ژئوپلیتیک جهانی تبدیل شده است؛ او این جزیره را میخواهد و حاضر نیست از آن دست بکشد و عرصه را برای حضور روسیه باز بگذارد؛ موضوعی که بازتاب دهنده تغییرات اساسی در نظم امنیتی قرن 21، افزایش رقابت قدرتهای بزرگ و مفهوم نوینی از آرایش راهبردی و منافع ملی است.
گرینلند کجاست؟ موقعیت جغرافیایی و سیاسی
گرینلند بزرگترین جزیره در تمام جهان است که در شمال اقیانوس اطلس و بخشهایی از شمال قطب شمال واقع شده و بیش از ۲ میلیون کیلومتر مربع مساحت دارد، بزرگتر از بسیاری از کشورهای اروپا و خاورمیانه. این جزیره به صورت خودمختار تحت حکومت دانمارک قرار دارد و حدود ۵۶ هزار نفر، عمدتاً بومیان اینوئیت، در آن سکونت میکنند. مرکز سیاسی و جمعیتی آن شهر نوک در بخش جنوب غربی است.
گرینلند از نظر جمعیت کم تراکم است، اما در موقعیت ژئوپلیتیکی بینظیری قرار دارد؛ بین شمال امریکا، اروپا و نزدیک به روسیه شمالی. این موقعیت جغرافیایی باعث شده این جزیره در طول تاریخ تبدیل به یکی از نقاط کلیدی برای دفاع، نظارت نظامی، و امروز رقابت قدرتهای بزرگ در قطب شمال شود.
اهمیت استراتژیک گرینلند؛ چرا این جزیره یخی اینقدر مهم است؟
پلی بین امریکا، اروپا و روسیه
گرینلند به واسطه موقعیتش نقش یک پل جغرافیایی و امنیتی میان دو قاره اصلی یعنی امریکا و اروپا را ایفا میکند. از دوران جنگ جهانی دوم که نیروهای امریکایی برای جلوگیری از تسلط قدرتهای محور به این جزیره وارد شدند، تا دوران جنگ سرد که جزیره به نقطه کلیدی برای نظارت و سیستمهای دفاع موشکی تبدیل شد، نقش آن در نقشهٔ امنیت جهانی ثابت و تعیین کننده بوده است.
اهمیت گرینلند در دنیای امروز نیز کمتر نشده است. بخش زیادی از جزیره در بالای دایرهٔ قطب شمال قرار دارد و همین موضوع آن را به یک نقطهٔ راهبردی در آرایش نظامی و اطلاعاتی تبدیل میکند، زیرا با کنترل این جزیره میتوان حرکات نظامی دریایی و هوایی از شمال روسیه را بهتر رصد کرد و در مقابل تهدیدها واکنش نشان داد.
مسیرهای جدید حمل و نقل و منابع طبیعی
با گسترش گرمایش جهانی و آب شدن یخهای قطبی، مسیرهای دریایی در قطب شمال که پیشتر غیر قابل عبور بودند، در حال باز شدناند. این مسیرها میتوانند فاصله حمل و نقل کالا و انرژی میان آسیا، اروپا و امریکا را به طور قابل توجهی کاهش دهند، ارزشمندترین بخش این مسیرها از میان دریاهای اطراف گرینلند میگذرد.
علاوه بر این، گرینلند دارای ذخایر قابل توجه معدنی است، از جمله فلزات نادر و عناصر دیگر که برای صنایع فناوری، انرژیهای نو و تولیدات پیشرفته حیاتیاند. تحلیلگران همچنین نسبت به وجود نفت و گاز در اطراف این جزیره هشدار دادهاند، اگرچه استخراج آن چالشهای زیستمحیطی پیچیدهای دارد.
چه چیزی باعث شده ترامپ روی این جزیره تمرکز کند؟
دونالد ترامپ در دوره اول ریاست جمهوری خود در ۲۰۱۹ پیشنهاد کرد که ایالات متحده میتواند گرینلند را بخرد؛ پیشنهادی که خشم دانمارک و اروپا را برانگیخت و با صراحت مخالفت کردند و بر حق حاکمیت و خودمختاری گرینلند تأکید نمودند.
در بازگشت ترامپ به قدرت، او بار دیگر بر لزوم کنترل گرینلند تأکید کرده و این بار دلیل خود را عمدتاً امنیت ملی مطرح کرده است. او معتقد است که با افزایش فعالیت نظامی روسیه و چین در قطب شمال، امریکا نیاز دارد کنترل بیشتری بر گرینلند (به ویژه پایگاه نظامی Pituffik Space Base که نقش مهمی در هشدار اولیه و دفاع موشکی دارد) داشته باشد.
ترامپ همچنین بر ذخایر معدنی ارزشمند و نقش گرینلند در کاهش وابستگی امریکا به چین در زنجیرههای تأمین منابع استراتژیک و فناوری تأکید کرده است.
روسیه، چین و رقابت بر سر سیطره
گرینلند در چارچوب رقابت بزرگ قطب شمال نیز اهمیت دارد؛ جایی که روسیه و چین هر دو تلاش میکنند جایگاه خود را تقویت کنند. روسیه با گسترش نیروی دریایی و موشکی در شمال خود و چین با اعلام اینکه خود را یک «دولت نزدیک به قطب شمال» میداند، میخواهند نفوذ خود را در این منطقه افزایش دهند.
این رقابت باعث شده امریکا نگران باشد که اگر حضور خود را در گرینلند تقویت نکند، روسیه یا چین ممکن است مزیتهای راهبردی، اطلاعاتی و منابعمحور را در اختیار بگیرند؛ موضوعی که ترامپ بارها به آن اشاره کرده است.
در حالی که برخی تحلیلها اصرار دارند درباره اهمیت واقعی گرینلند برای امنیت جهانی بیش از حد اغراق شده، واقعیت این است که موقعیت جزیره در مسیرهای دریایی، نزدیکی به روسیه و نقش آن در شبکهٔ دفاعی امریکا و ناتو بدون تردید بخشی از چالشهای بزرگ راهبردی قرن ۲۱ است.
اروپا، دانمارک و توازن منافع در قطب شمال
اروپا و به ویژه دانمارک بر این باورند که حق حاکمیت گرینلند و تصمیمگیری دربارهٔ آیندهٔ آن باید بر اساس ارادهٔ مردم گرینلند و قوانین بینالمللی باشد، نه فشار سیاسی یا اقتصادی از سوی امریکا. این موضع باعث شده بسیاری از کشورهای اروپایی نسبت به ادعاهای ترامپ واکنش منفی نشان دهند و حتی دیپلماسی و حضور نظامی خود را در گرینلند افزایش دهند تا از ثبات و قانونگرایی در منطقه حمایت کنند.
اروپا گرینلند را بخشی جداییناپذیر از نظم امنیتی قطب شمال میبیند و از دست دادن کنترل یا نقش سیاسی–اقتصادی خود در این منطقه را به مثابه کاهش نفوذ در زنجیرهٔ راهبردی و امنیتی قارهٔ خود میداند.
گرینلند، با وجود جمعیت اندک و اقلیم سخت، اکنون یکی از محورهای مهم ژئوپلیتیک جهانی است. موقعیت جغرافیایی آن میان امریکا، اروپا و روسیه، نقش اساسی آن در امنیت قطب شمال و دفاع راهبردی ناتو، و ذخایر طبیعی بالقوهای که در زیر یخهای قطبی نهفته است، باعث شده این جزیره به موضوع رقابت قدرتهای بزرگ تبدیل شود. ترامپ و ایالات متحده بر اهمیت امنیتی و اقتصادی آن تأکید میکنند، در حالی که دانمارک، گرینلند و اروپا خواستار حفظ حاکمیت، قانونگرایی و مشارکت بومیان در تعیین سرنوشت جزیره هستند.
در مجموع، گرینلند از یک قلمرو دور افتادهٔ قطبی به کانون یک نبرد راهبردی در عرصهٔ جهانی تبدیل شده؛ نبردی که نه فقط بر منافع ملی بازیگران بزرگ تاثیر میگذارد، بلکه نشان دهندهٔ تحولات بنیادین در نظام بینالملل قرن 21 است.
