آخرین خبرها از اینترنت قطع بین الملل 20 اردیبهشت؛ اینترنت وصل میشود اما دیر؟

شایانیوز- در هفتادویکمین روز از اعمال محدودیت‌های گسترده اینترنت در ایران، تناقضی آشکار میان سخنان مقامات دولتی و واقعیت میدانی کاربران و کسب‌وکارها شکل گرفته است. از یک سو، معاون وزیر ارتباطات می‌گوید ایجاد شبکه‌ای کاملاً مستقل به سبک چین «عملاً ممکن نیست» و قطع بلندمدت اینترنت، خود به یک «تهدید امنیتی» تبدیل می‌شود. از سوی دیگر، دستیار ویژه وزیر کشور از احتمال رفع محدودیت‌ها طی یک ماه تا ۴۵ روز آینده خبر می‌دهد؛ خبری که در سایه سکوت شورای عالی امنیت ملی و تداوم اختلال در شبکه، با تردید بسیاری روبه‌رو شده است.

اقدام عجیب فارس درباره اینترنت!

خبرگزاری فارس پویشی را تایید و منتشر کرده که درخواست می‌کند اینترنت بین‌الملل این خبرگزاری را قطع کند! این پویش هم‌اکنون روی وبگاه این خبرگزاری در دسترس است.

چرا خبر «وصل شدن» دیرهنگام به گوش می‌رسد؟

دستیار ویژه وزیر کشور، امیر سرتیپ محمدحسن نامی، اعلام کرده که بر اساس روند گفت‌وگوها، احتمالاً ظرف یک ماه تا یک ماه و نیم آینده، محدودیت‌های اینترنت برطرف خواهد شد. او تأکید کرده که در شرایط امنیتی فعلی، اختیار تصمیم‌گیری از وزارت ارتباطات فراتر رفته و در سطوح بالاتر (احتمالاً شورای عالی امنیت ملی) اتخاذ می‌شود.

با این حال، احسان چیت‌ساز، معاون وزیر ارتباطات، در نشست خبری ۱۹ اردیبهشت، پاسخ شفاف‌تری به این سؤال که «اینترنت چه زمانی به حالت سابق برمی‌گردد؟» نمی‌دهد و آن را موکول به «تصمیم‌گیری در سطوح امنیتی کشور» می‌کند. این فاصله معنادار بین «وعده یک ماهه» مقام وزارت کشور و «ابهام کامل» در بیانیه‌های وزارت ارتباطات، نشان‌دهنده دوگانه‌ای عمیق در فرآیند تصمیم‌گیری است.

«اینترنت پرو»؛ شایعه یا واقعیت؟

یکی از جنجالی‌ترین موضوعات، طرح «اینترنت طبقاتی» یا «اینترنت پرو» است؛ طرحی که به زعم فعالان اقتصادی، می‌تواند شکاف دیجیتالی را به یک بحران اجتماعی تبدیل کند. چیت‌ساز در این باره صراحتاً اعلام کرده که سازمان تنظیم مقررات هیچ مصوبه‌ای برای «اینترنت پرو» نداشته و وزارت ارتباطات نیز نقشی در تنظیم‌گری آن ایفا نکرده است.

او تأکید کرده که دولت با هرگونه «بازتولید نابرابری» و «دسته‌بندی مردم در دسترسی به خدمات ارتباطی» مخالف است. با این حال، سخنگوی دولت (فاطمه مهاجرانی) و برخی مقامات دیگر نیز بر برابری دسترسی تأکید دارند، اما هشدار فدراسیون مشاوران کسب‌وکار ایران نشان می‌دهد که بازار همچنان نگران اجرایی شدن این طرح است. به گفته این فدراسیون، «تبدیل دسترسی به زیرساخت پایه به امتیاز، اقتصاد را به سمت نابرابری و رانت سوق می‌دهد.»

چرا مدل اینترنت چین در ایران ممکن نیست؟

در میان بحث‌های داغ درباره «شبکه ملی اطلاعات» و جداسازی اینترنت ایران از شبکه جهانی، چیت‌ساز یک واقعیت اقتصادی را یادآوری می‌کند: چین با جمعیت بیش از یک میلیارد نفر، توانسته یک شبکه کاملاً داخلی ایجاد کند، اما ایران با جمعیت ۹۰ میلیونی و ساختار اقتصادی متفاوت، امکان پیاده‌سازی چنین مدلی را ندارد.

او همچنین به نیاز ۷۰۰ همت منابع مالی برای تکمیل شبکه ملی اطلاعات اشاره می‌کند؛ رقمی که در مقایسه با بودجه ۲۰ همتی سالانه وزارت ارتباطات، غیرواقعی به نظر می‌رسد. به عبارت دیگر، حتی اگر اراده سیاسی برای جداسازی کامل اینترنت وجود داشته باشد، زیرساخت و بودجه لازم فراهم نیست.

از قطع اینترنت تا «آلوده‌ترین شبکه جهان»

چیت‌ساز در اظهاراتی صریح، نسبت به پیامدهای امنیتی فیلترشکن‌ها هشدار داده و گفته حجم گسترده استفاده از وی‌پی‌ان باعث شده «یکی از آلوده‌ترین شبکه‌های ارتباطی جهان» شکل بگیرد. به گفته او، قطع اینترنت در کوتاه‌مدت ممکن است یک اقدام کنترلی باشد، اما در بلندمدت:

1. حفره‌های امنیتی ایجاد می‌کند که پس از وصل شدن مجدد، زمینه‌ساز حملات سایبری می‌شود.

2. کاربران را به سمت ابزارهای ناامن سوق می‌دهد.

3. و در نهایت، خود به تهدیدی علیه زیرساخت‌های ملی تبدیل می‌شود.

این هشدارها در حالی مطرح می‌شود که بر اساس آمار، در جریان حملات اخیر، بیش از ۵۰۰ سایت ارتباطی ایران آسیب دیده و اختلالات اینترنت در سال ۱۴۰۴ به یکی از مداوم‌ترین مشکلات تبدیل شده است.

اقتصاد قربانی اصلی بی‌ثباتی اینترنت

فدراسیون مشاوران کسب و کار ایران در بیانیه‌ای تند، از عبور محدودیت‌های اینترنت از «خطای سیاستی» به «ریسک ساختاری برای اقتصاد» خبر داده است. مهم‌ترین گزاره‌های این بیانیه عبارتند از:

• از بین رفتن کسب‌وکارهای دیجیتال و بیکاری تدریجی: هر اختلال، یک زنجیره شغلی را مختل می‌کند.

• مهاجرت سرمایه انسانی: متخصصان به ثبات و دسترسی نیاز دارند؛ نبود این دو، تصمیم به ماندن در کشور را تغییر می‌دهد.

• غیرقابل برگشت بودن ضررها: بازاری که از دست می‌رود، به سرعت توسط رقبا (بین‌المللی) پر می‌شود و اعتماد از دست رفته به سادگی بازنمی‌گردد.

جمع‌بندی؛ سردرگمی در انتظار کاربران

در حال حاضر، کاربران ایرانی در سردرگمی کامل به سر می‌برند: از یک سو، دستیار وزیر کشور از رفع محدودیت ظرف ۴۵ روز خبر می‌دهد، از سوی دیگر، معاون وزیر ارتباطات می‌گوید تصمیم‌گیرنده اصلی شورای عالی امنیت ملی است و وضعیت فعلی به «ارزیابی امنیتی» بستگی دارد. همزمان، عملکرد ضعیف پیام‌رسان‌های داخلی (که حتی قابلیت پذیرش کاربران جدید را هم ندارند) و افزایش بی‌سابقه استفاده از فیلترشکن‌ها، نشان می‌دهد که سیاست «محدودیت به جای ارتقا» نه تنها به هدف امنیتی خود نرسیده، بلکه هزینه‌های سنگین اقتصادی و روانی بر جامعه تحمیل کرده است.

به نظر می‌رسد تنها نقطه وفاق میان دولت و منتقدان، این جمله چیت‌ساز باشد: «قطع اینترنت فقط در بازه‌های کوتاه می‌تواند کمک کند و در بلندمدت تهدید امنیتی است.» اما سؤال اصلی اینجاست: آیا این «بلندمدت» از نظر تصمیم‌گیرندگان، ۷۱ روز است یا بیشتر؟ پاسخ به این پرسش، همچنان در هاله‌ای از ابهام باقی مانده است.