آیا آمریکای ترامپ به ایران حمله میکند یا فقط چنگ و دندان نشان میدهد؟
این روزها همه از حمله ترامپ به ایران صحبت میکنند. آیا این ادعای دیرپا به زودی به وقوع خواهد پیوست؟
شایانیوز- چندی است احتمال حمله نظامی ایالات متحده امریکا به مواضع جمهوری اسلامی شدت گرفته است. وقایع اخیر ایران، منطقه و جهان این احتمال را شدت میبخشد. آنچه که مکن است به وقوع بپیوندد بسیار گسترده و دامنهدار خواهد بود و نیاز به بررسی همه جانبه دارد.
آغاز ماجرا: تهدید مستقیم ترامپ و ادعای چشمپوشی از اعدام معترضان
بحران کنونی میان ایران و ایالات متحده با اعتراضات اخیر اوج گرفت. ترامپ در سخنانی به صراحت اعلام کرد که نیروی دریایی امریکا و داراییهای نظامی گستردهای را به سمت ایران و خاورمیانه گسیل داشته و هشدار داده است که این تحرکات در راستای تهدید به اقدام نظامی در واکنش به سرکوب اعتراضات داخلی در ایران است. او پیش از این در اظهار نظری مداخه جویانه مدعی شده بود که ایران قرار بوده بیش از ۸۰۰ نفر از اغتشاشگران را اعدام کند موضوعی که توسط مسئولان دستگاه قضایی رد شد و رئیس جمهور متوهم امریکا مدعی شد که ایران از ترس حمله آمریکا این تصمیم را متوقف کرده است؛ موضوعی که او آن را عاملی ارزشمند برای ملاحظهٔ آمریکا خوانده و از مقامات جمهوری اسلامی ایران تشکر کرد. اما در کنار این اظهار تمایل، ارسال ناوگان عظیم نظامی به منطقه عملیاتی شده است.
تحرکات نظامی قابل ملاحظه در خلیجفارس
در روزهای اخیر، امریکا دو ناو هواپیمابر از جمله USS آبراهام لینکلن و اسکادران همراه آن را به خاورمیانه اعزام کرده است؛ اقدامی که به وضوح فراتر از یک نمایش قدرت لفظی تلقی میشود و میتواند مقدمهای برای عملیات نظامی باشد. حضور چنین نیرویی معمولاً به معنی آن است که فرماندهی امریکا مشغول آمادهسازی سناریوهای عملیاتی است که میتواند تا حد درگیری نظامی پیش رود، نه صرفاً مهار تنش دیپلماتیک.
همزمان، سخنگوی وزارت خارجه ایران حضور نیروی امریکا در منطقه را نقض قواعد بینالمللی و قابل پاسخ دانسته و آن را اقدامی خصمانه خوانده است؛ بیانیهای که نشان میدهد فضای رسمی سیاسی تهران نیز وارد یک «فاز مقابلهجویانه» شده است. اما نکته اینجاست که تا یقین یا حداقل احتمال قریب به یقین موجود نباشد، مقابله و سخنان مقابلهآمیز در میان نخواهند بود.
دلایلی که به احتمال جنگ قوت میبخشند
۱. آرایش نظامی واقعی
ارسال ناوگان هواپیمابر با اسکادران همراه، پشتیبانی هوایی و گروههای جنگنده به منطقه از منظر نظامی به روشنی گزینهٔ حمله را تقویت میکند. در گذشته نزدیک، حضور چنین نیروهایی در آبهای نزدیک ایران یا خاورمیانه همواره با فاصلهٔ زمانی کوتاه پس از وقوع حملات نظامی یا عملیات ضربتی همراه بوده است. این الگو در تاریخ نظامی امریکا بارها مشاهده شده است؛ از حمله به عراق (۲۰۰۳) تا اقدامات محدود علیه پایگاههای شبه نظامیان وابسته به ایران در سوریه و عراق که قبل از وقوع عملیات واقعاً نیروهای عظیمی اعزام شدهاند.
۲. تهدید آشکار ترامپ و تکرار آن
ترامپ نه تنها یکبار، بلکه چندین بار لحن تهدیدآمیز خود را نسبت به ایران تکرار کرده و حتی در شبکههای اجتماعی تاکید کرده است که یک ناوگان عظیم در راه است و «نظارت دقیق» بر پاسخ ایران دارد.
3. واکنشهای نظامی ایران
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز در بیانیههایی آشکارا گفته است که «انگشتش روی ماشه است» و آمادهٔ واکنش نظامی در صورت هرگونه حملهٔ آمریکا است؛ پاسخی که نشان از پذیرش احتمال بالای یک حمله قریب الوقوع دارد.
دلیل اصلی که شاه بیت غزل ترامپ برای اشتباه بزرگ است
مضاف بر تمام اینها، تازهترین و قویترین شاهد بر نزدیک بودن وقوع حمله نظامی امریکا به ایران اینجاست: ایالت متحده اعلام کرده که در حال آمادگی برای آغاز یک رزمایش چند روزه در سرتاسر خاورمیانه است تا توانایی استقرار، پراکندگی و حفظ قدرت هوایی رزمی در منطقه را بیازماید و به نمایش بگذارد. این رزمایش با وجود اوجگیری تنشها میان امریکا و ایران، بسیار پرمعناست.
به گزارش العربیه، نیروی هوایی مرکزی ایالات متحده در بیانیهای مدعی شده: «این رزمایش باعث میشود صلح از طریق قدرت تقویت شود، آن هم به وسیله حضوری معتبر، آماده نبرد و مسئولانه که برای جلوگیری از خشونت و کاهش ریسک خطای محاسباتی و برای اطمینان بخشیدن به شرکا طراحی شده است.»
این به آن معناست که این کشور حتی فکر امنیت «شرکایش» از جمله اسرائیل، که شاید از پاسخ بازدارنده ایران در خطر باشند را نیز کرده است.
این رزمایش با مشارکت نیروهای امنیتی کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس در قطر آغاز خواهد شد و «امنیت 4» نام دارد. رزمایشی که 11 روز به طول خواهد انجامید و قرار است شرکتکنندگان بیش از 70 سناریوی مختلف را در آن تمرین کنند.
نیروی هوایی مرکزی امریکا همچنین در شبکههای اجتماعی اظهار داشت که جنگندههای اف-15 «ای- استرایک ایگل» اکنون در خاورمیانه حضور دارند و خاطرنشان کرد این جنگندهها موجب تقویت آمادگی رزمی و ارتقای امنیت و ثبات منطقه میشود. مهمتر از همه آنکه وزارت دفاع بریتانیا در روز پنجشنبه اعلام کرده که جنگندههای تایفون را به قطر اعزام کرده است.
تحلیل شخصیت ترامپ؛ در فکر رئیس جمهور آمریکا پیرامون حمله به ایران چه می گذرد؟
تحلیل الگوهای رفتاری دونالد ترامپ در سیاست خارجی نشان میدهد که او اغلب به گفتههایش عمل یکند و وزارت خارج ایالات متحده نیز بارها خاطرنشان کرده که «ترامپ مرد عمل است.». در دورهٔ قبلی ریاست جمهوریاش، او زمانی که احساس خطر کرد دست به عملیات نظامی بزدلانه زد و در سال ۲۰۲۰ سردار بزرگ ایران حاج قاسم سلیمانی، فرماندهٔ نیروی قدس سپاه را طی یک عملیات مستقیم هواپیماهای بدون سرنشین به شهادت رساند.
در موضوع فعلی نیز، تهدیدها علیه ایران نه تکگویی رسانهای است و نه صرفاً بخشی از بازی روانی. ارسال نیروهای واقعی به منطقه ان هم با این حجم و گستردگی، پیامدهای عملیاتی قوی دارد و نشان میدهد که ترامپ در صورتی که ارزیابی کند اهدافش قابلدستیابی از طریق ابزارهای دیگر نیستند، حاضر به استفاده از قدرت نظامی است؛ رویکردی که در سیاست خارجی او همواره قابل مشاهده بوده است.
ترامپ نه فقط یک رهبر سیاسی، بلکه یک بازیگر رسانهای قدرتمند نیز هست که از اقدامات، سخنان و حضور نظامی برای تقویت موضع امریکا در راستای شعار مشهور «امریکا را دوباره به عظمت برگردانیم.» استفاده میکند.
دیپلماسی شکننده؛ ارتباط متناوب عراقچی و ویتکاف
در میان این تنشها، کانالهای ارتباطی میان ایران و امریکا به صورت ناگهانی و متناوب برقرار بودهاند. گفته میشود که استیو ویتکاف، فرستاده ویژه امریکا، پیامهایی از عباس عراقچی، وزیر خارجهٔ ایران، دریافت کرده و ایران تمایل خود را برای کاهش تنش و یافتن راهحلهای دیپلماتیک اعلام کرده است.
این ارتباطهای نیمبند شاید نشان دهند که دیپلماسی هنوز متوقف نشده اما واقعیت آن است که گفتگوهای دیپلماتیک در مواردی تحت تاثیر اختلافات دیگر و تحت فشار اخبار، رسانهها و اقدامات میدانی قرار گرفتهاند، هنوز فضایی برای مذاکرات سیاسی وجود دارد اما به شدت متزلزل و مبهم.
موضع ایران؛ از آمادهباش و بازدارندگی تا تمایل به دیپلماسی
از سوی دیگر، مقامات جمهوری اسلامی نیز تأکید کردهاند که آمادهباش کامل دارند و هرگونه تهدید نظامی را زیر نظر دارند و به آن پاسخ قاطع خواهند داد، سخنان رسمی و نشانههای رسانهای حاکی از آناند که اگر حملهٔ خارجی رخ دهد، واکنش شدید و بازدارندهای از سوی ایران علیه نیروهای مهاجم شکل خواهد گرفت.
با وجود این موضع، مقامات ایران نیز بارها اشاره کردهاند که جنگ را نمیخواهند و اصولاً دیپلماسی را راهحل بهتری میدانند. این میتواند به نوعی اذعان به قریب الوقوع بودن حمله تلقی شود. گویی آنان نیز میدانند که ترامپ به گفتههایش عمل میکند.
کلام آخر
در وضعیت کنونی، تحلیل تحولات سیاسی و نظامی نشان میدهد که احتمال بالایی برای حملهٔ نظامی امریکا به ایران وجود دارد؛ نشانهها از حضور نیروی واقعی در منطقه، تهدید مکرر ترامپ، واکنشهای رسمی ایران و فضای منطقهای تشدید شونده حکایت دارند. اگر این حمله رخ دهد، پیامدهای آن بسیار گسترده خواهد بود و نه تنها تهران و واشنگتن، بلکه کل مناسبات منطقهای و جهانی را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
چنانچه مجموعه این عوامل و رزمایش اخیر را نشانه بارز حملهای قریب الوقوع ندانیم، در چاه سادهانگاری افتادهایم. شرط عقل است هشیار باشیم.
به هر روی جنگ برنده قطعی ندارد و امیدواریم ماجرا به نحوی که به سود ایران و ایرانی و تمام جهان باشد، پیش برود.
