وعده دولت برای رفع فیلتر یا فروش امنیت؟
آخرین وضعیت اینترنت امروز 23 اردیبهشت؛ حصر 75 روزه دیجیتال بلاخره تمام می شود یا نه؟
پس از گذشت 75 روز ازقطعی اینترنت هنوز هم بویی از بهبود به مشامنمی رسد اما نظرات مختلف غوغا می کند.
شایانیوز- قطع اینترنت در ایران از مرز ۱۷۷۶ ساعت گذشته است و وارد هفتاد و پنجمین روز خود شده است. آخرین بهروزرسانی نتبلاکس از وضعیت اینترنت، همچنان سطح دسترسی را ۲ درصد بیشینه قبلی ونشان میدهد.
در روزهایی که کشور با محدودیتهای بیسابقه اینترنت مواجه است، اظهارات مقامات دولتی و واکنشهای کارشناسی حاکی از آن است که این محدودیتها اگرچه بر اساس ملاحظات امنیتی در «شرایط جنگی» اعمال شدهاند، اما موقتی هستند. با این حال، همزمان با اجرای طرح «اینترنت پرو» برای رفع نیازهای ضروری کسبوکارها، نگرانیهایی از رشد بازار سیاه و تبدیل اینترنت به کالایی لوکس در کنار انتقادات جدی به مدل حکمرانی مشابه چین مطرح شده است.
اینترنت بینالملل بازمیگردد؛ محدودیتها دائمی نیست
مهدی طباطبایی، معاون ارتباطات و اطلاعرسانی دفتر رئیسجمهور، در گفتوگو با خبرگزاری برنا تأکید کرد که اینترنت بینالملل قطعاً وصل خواهد شد و دولت قصدی برای دائمی کردن محدودیتها ندارد. او با اشاره به شرایط خاص کشور گفت: «در وضعیت جنگی، باز بودن کامل اینترنت بینالملل اساساً قابل تصور نیست.» وی افزود که تصمیمات اتخاذ شده بر اساس نظر کارشناسان و با اجماع نهادهای امنیتی در شورای عالی امنیت ملی گرفته شده است.
طباطبایی با تأکید بر اینکه دسترسی به اینترنت حق طبیعی شهروندان است، گفت: «دولت قصد سلب این حق را ندارد، اما در شرایط اضطراری، امنیت کشور بر سایر حوزهها تقدم پیدا میکند.» به اعتقاد او، اگر همهپرسی هم برگزار شود، مردم در شرایط جنگی امنیت را به سهولت دسترسی به اینترنت ترجیح میدهند.
آقای طباطبایی درباره اینترنت پرو و این سوال مهم که پرو اگر برای منفعت مالی دولت نیست پس چرا اینقدر گران و محدود است هم اظهار نظر جالبی کرد و به برنا گفت: محدودیت حجمی و هزینه بالاتر این نوع اینترنت با هدف جلوگیری از اشتراکگذاری گسترده و استفاده غیرضروری در نظر گرفته شده و هدف آن کسب درآمد یا سودجویی اقتصادی نبوده است، بلکه صرفاً قرار بوده دسترسی محدود و مشخصی برای امور تخصصی و ضروری فراهم شود.
«اینترنت پرو»؛ برای کسبوکارها نه سودجویی
معاون رئیسجمهور در توضیح طرح «اینترنت پرو» بیان کرد که این سرویس برای پاسخ به نیازهای ضروری کسبوکارها و فعالان اقتصادی طراحی شده تا روند تجارت در دوره محدودیتها مختل نشود. او محدودیت حجمی و هزینه بالاتر را اقدامی برای جلوگیری از استفاده گسترده و غیرضروری دانست و تصریح کرد: «اگر این طرح به ابزاری برای سودجویی برخی مجموعهها تبدیل شود، برخلاف رویکرد دولت بوده و با آن برخورد میشود.»
در همین حال، شماری از فعالان صنفی و اعضای اتاقهای بازرگانی از اینترنت پرو به عنوان راهکاری مؤثر برای جلوگیری از فروپاشی اقتصادی در شرایط اضطراری تقدیر کردهاند. مجتبی جلالوندی، عضو هیئت نمایندگان اتاق بازرگانی ایران، از نجات یک واحد تولید خوراک دام با ۸۰ کارگر خبر داد که به واسطه اتصال اینترنت پرو مجدداً به چرخه تولید بازگشته است.
بازار سیاه و «کاسبان محدودیت»
در مقابل، گزارشهای میدانی حاکی از شکلگیری بازار سیاه اینترنت پرو و سیمکارتهای سفید است. در حالی که قیمت معمول ۵۰ گیگابایت اینترنت پرو حدود ۲ میلیون تومان است، همین سرویس در بازار سیاه تا ۱۲ میلیون تومان به فروش میرسد. سیمکارتهای سفید نیز با وعده دسترسی بدون فیلتر، قیمتهایی بین ۴۴ تا ۱۲۰ میلیون تومان دارند.
کارشناسان این پدیده را نتیجه مستقیم حکمرانی ضعیف در حوزه فضای مجازی دانسته و هشدار میدهند که محدودیتها نه تنها امنیت ایجاد نکرده، بلکه منجر به تبعیض اقتصادی و افزایش فشار بر مردم شده است. آنها تأکید میکنند: «اگر این ابزارها تهدید امنیتی هستند، چرا با پول در دسترس قرار میگیرند؟ این تناقض نشان میدهد محدودیتها ربطی به دفاع ملی ندارد.»
چالش الگوبرداری از مدل چین
یکی از محورهای اصلی بحث کارشناسی، امکان پیادهسازی مدل اینترنت چین در ایران است. احسان چیتساز، معاون وزیر ارتباطات، این ادعا را «مبتنی بر عدد و واقعیت» نمیداند و به تفاوتهای اساسی اشاره میکند: جمعیت ۹۰ میلیونی ایران در مقابل ۱.۵ میلیاردی چین، سهم ۴ درصدی اقتصاد دیجیتال در GDP ایران در مقابل ۴۵ درصدی در چین و نیاز به منابع ۷۰۰ همتی برای داخلیسازی کامل.
آرین اقبال، محقق شبکه، نیز در گفتوگو با زومیت هشدار میدهد که کپی کردن صرف بخش «محدودسازی» بدون زیرساخت اقتصادی چین، منجر به تولید سرویسهای ضعیف و رانتی میشود. او تأکید میکند: «چین به خاطر فضای بسته پیشرفت نکرده، بلکه با وجود آن پیشرفت داشته است. نتیجه این الگوبرداری ناقص، عقبماندگی و فروپاشی بنیانهای علمی کشور است.»
تضاد سخنان و ضرورت ایجاد انسجام
در حالی که برخی مقامات از موقتی بودن محدودیتها میگویند، اظهارات رسول جلیلی، عضو شورای عالی فضای مجازی، در سکوی ویراستی با رویکردی متفاوت، دسترسی به شبکههای آمریکایی را «سم مهلک» و «خیانت» توصیف کرده است. این تناقضگویی انتقاد علیرضا سلیمی، عضو هیأت رئیسه مجلس، را به همراه داشته است: «رئیسجمهور هم رئیس شورای عالی امنیت ملی است و هم رئیس شورای فضای مجازی. نباید تصمیمی گرفته شود، ذیل آن امضا باشد، اما در فضای عمومی حرفهای متفاوت زده شود.»
در همین راستا، مسعود پزشکیان در حکمی، محمدرضا عارف را به عنوان رئیس «ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی» منصوب کرده و خواستار «پایانبخشی به چندصدایی در مدیریت فضای مجازی کشور» و «رفع موازیکاریها» شده است.
وضعیت اتصال مجدد و دیدگاه فنی
احمد نیرومند، رئیس کمیسیون تحول دیجیتال سازمان نظام صنفی رایانهای، در گفتوگو با سیتنا ضمن انتقاد از نبود برنامه مشخص برای وصل مجدد اینترنت، پیشنهاد کرد که اتصال به صورت «پلکانی و منطقهای» انجام شود تا شبکه با مشکل مخاطره فنی مواجه نشود. او با اشاره به انباشت نیاز کاربران گفت: «اینترنت را برای شرایط خاص قطع میکنیم، اما سازوکاری برای وصل کردنش نداریم. این یک مطالبه جدی است.»
جمعبندی:
در حالی که دولت بر موقتی بودن محدودیتها و اولویت امنیت ملی تأکید دارد، رشد بازار سیاه، انتقادات گسترده از مدل مدیریتی و نگرانی فعالان اقتصادی از تداوم این وضعیت، نشان میدهد که حکمرانی فضای مجازی در ایران با چالش پیچیدهای روبهرو است. وعده بازگشت اینترنت بینالملل و تأکید بر برخورد با سوداگران اینترنت پرو، در کنار تشکیل ستاد ویژه به ریاست معاون اول رئیسجمهور، مهمترین تحولات پیشِ روی این پرونده در روزهای آینده خواهند بود.
