بساط مذاکره با امریکا بالاخره در عمان پهن شد! شمارش معکوس تا آغاز لحظات سرنوشت‌ساز

شایانیوز- در ۵ فوریه ۲۰۲۶، مقام‌های رسمی ایران و امریکا تأیید کردند که نشست جدیدی میان دو کشور برای گفتگو درباره برنامه هسته‌ای ایران قرار است جمعه ۶ فوریه در مسقط، پایتخت عمان برگزار شود، اقدامی که از سوی تهران و واشنگتن به‌ عنوان یکی از مهم‌ترین رویدادهای دیپلماتیک یک‌ سال اخیر خوانده می‌شود.

این ‌جلسه پس از چند روز ابهام، تنش رسانه‌ای و گفتگوی میان میانجی‌ها به نتیجه رسید و مسیر مذاکرات بار دیگر باز شد؛ موضوعی که رسانه‌های بین‌المللی و تحلیل‌گران منطقه‌ای آن را نتیجه فشار متحدان خاورمیانه‌ای به واشنگتن برای ادامه گفتگوها و دست کشیدن موقت از حمله نظامی می‌دانند.

چرا مذاکرات به اینجا رسید؟ علت عقب‌نشینی موقت امریکا و پافشاری ایران

در روزهای اخیر، گزارش‌هایی منتشر شد مبنی بر اینکه مذاکرات روز جمعه ممکن است لغو شود یا در استانبول برگزار نشود، چرا که ایران با طرح شروطی درباره مکان و محتوای گفتگوها مخالفت کرد و امریکایی‌ها نیز در ابتدا با تغییر مکان از استانبول به عمان موافقت نکردند.

ایران تأکید داشت مکان مذاکرات را به عمان منتقل کند تا کنترل بر روند گفتگوها و دامنه موضوعات بیشتر در اختیارش باشد؛  به‌ ویژه اینکه تهران می‌خواست مذاکرات دقیقاً حول برنامه هسته‌ای و رفع تحریم‌ها متمرکز باشد و موضوعات دیگری را وارد دستور کار نکند؛ به خصوص خط قرمزهای نظام را! یعنی دقیقاً همان چیزهایی که ترامپ روی آنها تأکید دارد.

در واقع امریکایی‌ها در مقابل، خواستار گسترش موضوعات فراتر از هسته‌ای بودند، از جمله برنامه موشکی ایران و نقش منطقه‌ای تهران، اما در نهایت پس از درخواست و میانجی‌گری کشورهای منطقه‌ و گفتگوهای پشت ‌پرده با متحدان خاورمیانه‌ای، با انتقال مذاکرات به مسقط و تأکید بر ادامه گفتگوها موافقت کردند.

موضوع گفتگو: فقط هسته‌ای یا فراتر از آن؟

آن‌طور که منابع رسمی داخلی، رسانه‌ای کرده‌اند، موضوع اصلی مذاکرات در مسقط حول «برنامهٔ هسته‌ای ایران و رفع تحریم‌های مرتبط» خواهد بود. به گفته عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، گفتگوها صرفاً در مورد مسائل هسته‌ای و رفع تحریم‌ها است، و ایران بر این محور اصرار دارد.

در مقابل، منابع غربی اشاره کرده‌اند که واشنگتن می‌خواهد موضوعات دیگری را نیز وارد مذاکرات کند، مانند برنامه موشکی ایران، نقش تهران در منطقه، حمایت از گروه‌های نیابتی و مسائل حقوق بشری. ایالات متحده از مدت‌ها پیش تلاش داشته تا مذاکرات را در چارچوب گسترده‌تری پی‌گیری کند، اما ترکیه‌ای یا عربی بودن میزبانی و حضور کشور ثالث می‌توانست این موضوع را پیچیده‌تر کند و تهران این رویکرد را نپذیرفت.

در نتیجه، طبق آنچه تا کنون اعلام شده، مذاکرات تمرکز اصلی بر برنامه انرژی هسته‌ای و مسائل تحریمی دارد و دیدگاه رسمی ایران این است که موضوعات دیگر را در چارچوب مستقل و غیر از این دور از مذاکرات بررسی کند.

انتقال از استانبول به مسقط؛ چرایی تغییر محل مذاکرات

ابتدا قرار بود دور جدید گفتگوها در استانبول ترکیه برگزار شود، با حضور چند کشور منطقه‌ای به‌ عنوان ناظر یا مشارکت ‌کننده. اما تغییر در مواضع تهران درباره مکان، محتوای قابل‌ مذاکره و قالب گفتگو، باعث شد که کشور میزبان و سایر طرف‌ها بر سر آن اختلاف ‌نظر پیدا کنند.

ایران خواهان کنترل بیشتر بر شرایط مذاکرات بود و به‌ ویژه تأکید داشت که دیدارها نباید در چارچوب چند جانبه یا با حضور برخی دولت‌های غربی/عربی برگزار شود، زیرا از نگاه تهران چنین رویه‌ای باعث می‌شود محورهای حاشیه‌ای (مثل مسائل منطقه‌ای یا موشکی) وارد دستور کار شود.

در مقابل، امریکا تمایل داشت مذاکرات چند جانبه‌تر و در فضایی مدیترانه‌ای برگزار شود و ناظرانی در گفتگوها حضور داشته باشند تا موضوعات گسترده‌تر مطرح شود. در نهایت، با میانجی‌گری عمان و درخواست متحدان منطقه‌ای از واشنگتن، طرفین بر سر برگزاری مذاکرات در مسقط توافق کردند.

عمان به ‌دلیل روابط نسبتاً متعادلش با تهران و واشنگتن و نقش تاریخی‌اش در واسطه‌گری مذاکرات میان دو طرف، بار دیگر جایگاهش را به‌ عنوان بستر مناسب برای ادامه گفتگوها بازیابی کرده است.

ساختار گفتگو: مستقیم یا غیرمستقیم؟ میانجی کیست؟

بر اساس مدل نشست‌های گذشته، مذاکرات ایران و امریکا اغلب در قالب «غیرمستقیم» برگزار شده‌اند، به‌ این ‌معنا که دو طرف در اتاق‌های جداگانه می‌نشینند و نمایندهٔ عمان (وزیر خارجه یا مقام رسمی عمان) پیام‌ها، مواضع و پاسخ‌ها را میان طرفین منتقل می‌کند، همان مدلی که در دورهای پیشین در مسقط و حتی در شهرهای دیگر تجربه شده است.

این شیوه به دو دلیل انتخاب می‌شود:

کاهش تقابل مستقیم لفظی و تنش رسانه‌ای

حفظ امکان چانه‌زنی با واسطه که هر دو طرف را از فشار عمومی دور نگه می‌دارد.

براساس بیانیه‌های رسمی تاکنون، این نشست اما به احتمال زیاد در همین قالب مستقیم انجام خواهد شد.

چه چیزی در افق مذاکرات دیده می‌شود؟

نشست جمعه در مسقط، بدون تردید یکی از مهم‌ترین گام‌های دیپلماسی ایران و امریکا است که پس از دوره‌ای توقف، مجدداً مسیر گفتگوها را احیا کرده است. این گفتگوها در حالی انجام می‌شود که:

مناقشه درباره مکان و شیوه گفتگوها در ابتدا نزدیک بود روند را مختل کند، اما با فشار منطقه‌ای و میانجی‌گری عمان، مسیر از سر گرفته شد.

موضوع اصلی مذاکرات در حال حاضر برنامه هسته‌ای و رفع تحریم‌ها است، اگرچه اختلافات فکری میان دو طرف در محتوا و دامنه موضوع وجود دارد.

آنطو که نیویورک تایمز گفته نشست به‌ صورت مستقیم برگزار می‌شود، که قعا می تواند در پیش برد مذاکرات و درک متقابل طرفین تاثیرگذار تر باشد.

در مجموع، این جلسه نماد تلاش دیپلماتیک هرچند شکننده برای عبور از بحران است و هر حرکت کوچک از قبیل انتخاب مکان، تعیین دستور کار یا انتخاب شیوه گفتگو می‌تواند پیامدهای سیاسی، منطقه‌ای و حتی بین‌المللی گسترده‌ای به همراه داشته باشد.