معماری خلاقانه ژاپنی؛ خونه ای که خونه نیست روستاس / زندگی شهری را از نو تعریف شد
خانه موریاما در توکیو یکی از عجیبترین پروژههای معماری جهان است؛ مجموعهای از خانههای مستقل که مرز تنهایی و زندگی اجتماعی را از بین برده
شایانیوز- در دنیای معماری، طراحی خانه همیشه یکی از پیچیدهترین چالشها بوده است. خانه فقط مجموعهای از دیوارها و سقف نیست؛ جایی است که عادتها، خاطرات، روابط و سبک زندگی آدمها در آن شکل میگیرد. به همین دلیل بسیاری از خانههای مشهور جهان نتیجه کشمکش میان ایدههای جاهطلبانه معماران و نیازهای واقعی ساکنان بودهاند. اما گاهی پروژهای خلق میشود که این دو جهان را به شکلی غیرمنتظره به هم پیوند میدهد؛ درست مانند «خانه موریاما» در توکیو.
در نگاه اول شاید اصلاً باور نکنید با یک خانه روبهرو هستید. به جای یک ساختمان واحد، مجموعهای از ده حجم سفید و مینیمال در سراسر زمین پراکنده شدهاند. هر ساختمان مستقل است و میان آنها حیاطهای کوچک، گذرگاههای باریک و فضاهای باز قرار گرفته است. ترکیبی که بیشتر به یک روستای کوچک مدرن شباهت دارد تا خانهای که برای یک نفر ساخته شده باشد.
وقتی معمار به جای خانه، یک روستا طراحی میکند
داستان این پروژه از زمانی آغاز شد که «یاسئو موریاما»، مردی آرام و کتابدوست از توکیو، تصمیم گرفت خانهای جدید برای خود بسازد. او از معمار مشهور ژاپنی «ریوئه نیشیزاوا» درخواست طراحی خانه کرد، اما پاسخ معمار چیزی نبود که انتظارش را داشته باشد.
نیشیزاوا به او گفت: «تو به یک خانه نیاز نداری؛ تو به یک روستا در میان جنگل نیاز داری.»
این جمله عجیب، نقطه شروع یکی از متفاوتترین پروژههای مسکونی جهان شد.
هر اتاق در یک ساختمان جداگانه
نتیجه این ایده، مجموعهای از ساختمانهای کوچک و مستقل بود که هر کدام عملکرد خاص خود را داشتند. برخی تنها شامل یک فضای نشیمن، اتاق خواب یا حمام بودند و برخی دیگر به طور کامل مجهز شدند و امکانات یک خانه مستقل را در خود جای دادند.
جالبتر اینکه پنج واحد از این مجموعه قابلیت سکونت مستقل داشتند و موریاما آنها را به مستأجران اجاره داد. در واقع خانه او همزمان هم محل زندگی شخصیاش بود و هم یک جامعه کوچک مسکونی.
خانهای که با سبک زندگی صاحبش ساخته شد
موریاما اگرچه صاحب یک فروشگاه بود، اما بیشتر از هر چیز عاشق کتاب، موسیقی و فیلم بود. او ترجیح میداد ساعتهای طولانی را در میان کتابخانه شخصی و آرشیو فیلمهایش سپری کند. اجاره دادن واحدهای کوچک به او این امکان را میداد که بدون دغدغه مالی، زمان بیشتری را صرف علایقش کند.
همین هماهنگی میان معماری و سبک زندگی باعث شد پروژه از همان ابتدا موفق باشد.
جامعهای که بدون برنامهریزی شکل گرفت
پس از تکمیل مجموعه، واحدها خیلی زود به اجاره رفتند. نخستین ساکنان عمدتاً معماران جوان، طراحان و افراد خلاق بودند. به مرور زمان اتفاقی رخ داد که حتی در نقشه اولیه پروژه پیشبینی نشده بود.
با وجود اینکه هیچ فضای مشترک رسمی برای دورهمی ساکنان طراحی نشده بود، اتاق نشیمن موریاما کمکم به پاتوق همسایهها تبدیل شد. آنها کنار هم غذا میخوردند، شبهای تابستان روی پشتبام فیلم تماشا میکردند و در مسیرهای باریک میان ساختمانها با یکدیگر گپ میزدند.
این مجموعه به شکلی طبیعی، حس یک محله کوچک و صمیمی را ایجاد کرده بود.
معماری برای مقابله با تنهایی
شاید مهمترین ویژگی خانه موریاما همین باشد که ساکنان را مجبور به تعامل نمیکند، اما فرصت ارتباط را در اختیارشان قرار میدهد.
برای رسیدن از یک بخش خانه به بخش دیگر باید چند قدم در فضای باز برداشت. همین مسیرهای کوتاه، زمینه برخوردهای اتفاقی و شکلگیری روابط انسانی را فراهم میکنند. از سوی دیگر، طراحی هوشمندانه پنجرهها باعث شده حریم خصوصی افراد کاملاً حفظ شود و هیچ واحدی دید مستقیم به داخل واحد دیگر نداشته باشد.
این تعادل میان استقلال و ارتباط، دقیقاً همان چیزی است که جامعه امروز ژاپن بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز دارد. کشوری که سالهاست با پدیده تنهایی اجتماعی، بهویژه در میان سالمندان و جوانان، دستوپنجه نرم میکند.
زندگی در مرز میان تنهایی و باهمبودن
خانه موریاما فقط یک پروژه معماری عجیب یا مجموعهای از ساختمانهای سفیدرنگ نیست. این پروژه در واقع آزمایشی جسورانه برای تعریف شیوهای تازه از زندگی شهری است؛ مدلی که در آن افراد میتوانند استقلال خود را حفظ کنند و در عین حال بخشی از یک اجتماع کوچک و زنده باشند.
شاید راز ماندگاری این خانه نیز همین باشد؛ جایی که نه تنهایی مطلق بر آن حاکم است و نه زندگی جمعی اجباری. خانه موریاما فضایی است که نشان میدهد گاهی بهترین شکل زندگی، دقیقاً در فاصله میان این دو قرار دارد.
