مذاکرات ۱۴۰۴ ایران و آمریکا
مذاکرات ایران و امریکا بی نتیجه به پایان رسید اما طرفین آن را «آغاز خوب» توصیف کردند!
مذاکره ایران و امریکا در عمان به پایان رسید و طرفین اعلام کردند آغاز خوبی بود. اما هیچ توافقی امضا نشد و زمان مشخصی برای ادامه تعیین نگردید.
شایانیوز- در تازهترین دور گفتگوهای ایران و امریکا در مسقط، عمان که روز جمعه ۶ فوریه ۲۰۲۶ (17 بهمن 1404) برگزار شد، دو طرف پس از چند ماه وقفه تلاش کردند یک مسیر دیپلماتیک دوباره باز کنند؛ گفتگوهایی که همزمان با تنشهای نظامی، حضور گسترده نیروهای امریکایی در منطقه و ابهامات سیاسی داخلی ایران و امریکا بوده است. که با میانجیگری عمان برگزار شد، سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، و استیو ویتکاف، نماینده ویژه امریکا برای خاورمیانه، همراه با جرد کوشنر (داماد و مشاور سیاسی ترامپ) حضور داشتند و گفتگوها «غیرمستقیم» و در اتاقهای جداگانه برگزار شد؛ یعنی هر طرف پیامها و مواضع خود را از طریق مقام عمانی منتقل میکرد، به جای صحبت مستقیم چهره به چهره.
جلسات تقریباً پس از چند ساعت گفتگوی جداگانه در مسقط به پایان رسید و هر دو طرف اعلام کردند گفتگوها «آغاز خوبی» داشتهاند، اما هیچ توافق قطعی امضا نشد و زمان مشخصی برای ادامه آن تعیین نشده است. عراقچی با اشاره به فضای «مثبت» گفت که هر دو طرف دیدگاههای خود را از طریق واسطه تبادل کردند و باید در پایتختهای خود درباره نتایج مشورت کنند.
بر اساس گزارشها، طرف ایرانی تأکید کرده است که موضوع مذاکرات صرفاً برنامهٔ هستهای و رفع تحریمهای مرتبط باشد و حاضر نیست موضوعات دیگری مانند برنامه موشکی یا نقش منطقهایاش در دستور کار قرار بگیرد. امریکا، اما، با تمایل به گسترش موضوعات از جمله برنامهٔ موشکی ایران و فعالیتهای منطقهای و نیابتی تهران وارد مذاکرات شد و این اختلاف بر سر دستور کار یکی از اصلیترین چالشهای این دور بود.
این گفتگوها غایتی سیاسی داشت: کاهش تنشها و بازکردن دوبارهٔ فضای دیپلماسی؛ اما دستاورد خاصی به جز توافق بر ادامهٔ گفتگوها نداشت.
دو سناریوی کلان برای مسیر آینده مذاکرات
سناریو اول: توافق نهایی و پایان بحران
در این سناریو، ایران و امریکا با چانهزنی و امتیازدهی متقابل مسیر دیپلماسی را ادامه میدهند تا به یک توافق نهایی در مورد برنامهٔ هستهای و رفع تحریمها برسند. این توافق میتواند چنان باشد که:
ایران برنامهٔ هستهای خود را در چارچوبهای نظارتی بینالمللی محدود کند؛
امریکا تحریمهای اقتصادی کلیدی را تا حد قابل تعیین حذف یا کاهش دهد؛
اعتماد سیاسی بین دو طرف به تدریج بازسازی شود؛
فشارهای منطقهای و احتمال رویارویی نظامی کاهش یابد؛
اگر چنین توافقی حاصل شود، میتواند به کاهش شدید تنشها در خاورمیانه، تقویت موقعیت اقتصادی ایران و دور شدن خطر رویارویی مستقیم نظامی منجر گردد. از منظر تحلیل سیاسی، این مسیر «کاهش هزینهٔ بحران» و «بازکردن مجدد کانالهای مذاکره» را ترجیح میدهد و پیامدهای اقتصادی و امنیتی آن برای هر دو کشور مثبت خواهد بود.
در این سناریو، ایران ممکن است درباره برخی برنامههای هستهایاش واقعیتهای قابل قبولی را ارائه دهد تا نشان دهد برنامه صلحآمیز است؛ و امریکا نیز ممکن است تمایل بیشتری به لغو یا کاهش تحریمها نشان دهد تا مقامات تهران را به بازگشت به مسیر گفتگو تشویق کند.
سناریو دوم: شکست مذاکرات و اقدام نظامی
در این سناریو، گفتگوها به شکست کامل میانجامد، ایران حاضر به پذیرفتن شروط سخت واشنگتن که همگی خطوط قرمز ساختار فکری نظام هستند، نخواهد شد و امریکا تصمیم خود را بر اقدام نظامی گسترده میگذارد. ممکن است حملات هوایی علیه زیرساختهای هستهای، مراکز نظامی و اهداف راهبردی ایران انجام شود.
پیامدهای این سناریو بسیار سنگین خواهند بود:
تنشها وارد مرحلهٔ نظامی و درگیری مستقیم میشود؛
اقتصاد ایران به صورت جدی تحت فشار قرار میگیرد؛ بازار ارز و طلا جهش شدید مییابد و آینده اقتصادی تار و مبهم خواهد بود؛
فشار منطقهای بر کشورها افزایش مییابد و احتمال واکنشهای زنجیرهای و درگیریهای فرامرزی قوت میگیرد؛
فضای سیاسی داخلی امریکا و ایران وارد بحران مشروعیت و رقابتجویی جناحی میشود که میتواند منجر به پیامدهای سیاسی در هر دو کشور شود.
در این سناریو، همانطور که ترامپ پیشتر بارها قویاً تهدید کرده، عدم توافق به طور قطع به سیاست «فشار حداکثری» و اقدام نظامی مستقیم تبدیل خواهد شد، پیامدهایی که فراتر از سیاست منطقهای است.
در حال حاضر روند گفتگو به کدام سمت سنگینی میکند؟
در وضعیت فعلی، وزن ترازو میان دو سناریو هنوز نامطمئن است، اما چند نکته قابل ردیابی است:
ادامهٔ گفتگوها با وجود اختلافات فاحش: خودِ ادامهٔ جلسات و اعلام «آغاز مثبت» نشان میدهد که هیچ یک از طرفین نمیخواهند مسیر دیپلماسی کاملاً شکست بخورد. حتی امریکا تمایل ابتداییاش به شکلگیری یک توافق است؛ البته با پذیرش تمامی بندهایی که خواسته و اطمینان از تأمین امنیت کامل اسرائیل و متحدان منطقهای امریکا. اما درصورت عدم پذیرش از سوی ایران، ایالات متحده خودش را مخیر میداند به انجام هرگونه اقدامی که شرایط را به سمت تحقق خواستههایش پیش ببرد.
اختلاف بر سر دستور کار
امریکا تمایل دارد موضوعات فراتر از هستهای را وارد مذاکرات کند، اما ایران پافشاری دارد که مذاکرات محدود به برنامهٔ هستهای و تحریمها باشد. این اختلاف عمیق، چالشی بزرگ برای دستیابی به یک توافق جامع و نهایی است.
زمینه تهدید و تحرکات نظامی در منطقه
حضور گسترده نیروهای امریکایی در منطقه و آرایش جنگی سطح بالا، همزمان با مذاکرات، نشان میدهد که چندگانگی تاکتیکی دیپلماسی و بازدارندگی نظامی هنوز بخشی از واقعیت است و ایالات متحده بر روی مواضعش قاطعیت کامل دارد.
فعلاً شرایط به گونهای است که طیف وسیعی از آثار ممکن است رخ دهد و وزن فعلی ترازو به جای «پیروزی قاطع یکی از سناریوها»، در مسیر «ادامه چالش، زمان بیشتر و نیاز به مشورتهای داخلی» قرار دارد.
به زبان سادهتر، گفتگوها فعلاً پیشگیری کننده از بحران کاملاند، نه تضمین کنندهٔ توافق نهایی. این مسیر هنوز در آبهای میانجیگری و فشار سیاسی قرار دارد نه در ساحل توافق قطعی یا جنگ قطعی.
