چشم انداز دور سوم مذاکرات ایران و آمریکا
دور سوم مذاکرات در ژنو؛ پرده آخر نمایش ایران و امریکا در صحنه سیاست جهانی
وزیر خارجه عمان اعلام کرده دور سوم مذاکرات هستهای میان ایران و امریکا پنجشنبه همین هفته در ژنو سوئیس برگزار میشود. این بار چه خواهد شد؟
شایانیوز- در حالی که تنشها در منطقه و پیرامون پرونده هستهای ایران شدت گرفته، وزیر خارجه عمان اعلام کرده دور سوم مذاکرات هستهای میان ایران و ایالات متحده امریکا قرار است روز پنجشنبه همین هفته در ژنو سوئیس برگزار شود؛ نشستی که نه صرفاً ادامه گفتگوهاست، بلکه میتواند سرآغاز تحولات مهمتری در سیاست خارجی تهران و واشنگتن باشد، چرا که همچنان موانع اساسی میان دو طرف باقی است و هر پیشرفتی میتواند مسیر منطقه و جهان را تغییر دهد. با وجود برگزاری در ژنو، این گفتگوها تحت میانجیگری عمان برگزار میشود و حضور کشورهای اروپایی نیز در کنار گروه میانجی، بر اهمیت بینالمللی این دور تأکید میکند.
نشست پیش رو نه تنها به برنامه هستهای میپردازد، بلکه در حاشیه آن بحثهای کلانتر درباره امنیت منطقه، تحریمها، سازوکارهای لغو محدودیتهای اقتصادی و توقعات دو طرف شکل خواهد گرفت. در حالی که دولتهای غربی اصرار دارند این مذاکرات یک مسیر دیپلماتیک حیاتی برای جلوگیری از تشدید بحران است، گروههایی در ایران نیز نسبت به پیامدهای احتمالی و نحوه پیشرفت گفتگوها ابراز تردید میکنند.
مذاکره ذاتاً نتیجهبخش نیست؛ بازتاب و پیامدهای سیاسی سخنان داخلی
یک عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی گفته مذاکره با امریکا «ذاتاً نتیجهبخش نیست» و هدف ایران صرفاً اثبات حسن نیت در عرصه بینالمللی است تا رسیدن به یک توافق نهایی. این دیدگاه در حالی مطرح میشود که همزمان ایران تأکید کرده است آمادگی کامل نیروهای مسلح را حفظ میکند.
این موضع در رسانههای داخلی بازتاب گستردهای یافته و واکنشهای مختلفی را به دنبال داشته است؛ از یک سو حامیان آن معتقدند که ایران باید با دیدی واقعگرایانه وارد مذاکره شود و نباید انتظار داشته باشد که فقط از مسیر دیپلماسی به اهدافی جامع دست یابد. از سوی دیگر، منتقدان این رویکرد میگویند که ایجاد یأس از مذاکرات در داخل میتواند به صدمات جدی برای اعتبار دیپلماتیک ایران منجر شود.
از منظر تحلیلی، این اظهارات هم پیام داخلی دارد (ایجاد یک چارچوب مقاومتی برای مخاطب داخلی) و هم پیام منطقهای و بینالمللی (عدم تمایل ایران به کوتاه آمدن در موضوعات حیاتی مانند برنامه هستهای، موشکی و تحریمها). در سطح رسانهای جهانی نیز چنین سخنانی به عنوان نشانه پیچیدگی و تردید نسبت به نتایج مثبت مذاکرات تفسیر شده است.
پیام عراقچی: «تسلیم نمیشویم چون ما ایرانی هستیم»
در واکنش به سخنان ترامپ که اظهار کرده بود با این همه فشار تعجب میکنم که چگونه ایران تسلیم نمیشود، عباس عراقچی در فضای مجازی پیامی منتشر کرده و نوشته است: کنجکاوید بدانید چرا تسلیم نمیشویم؟ چون ما «ایرانی» هستیم!
این پیام، که در رسانههای داخلی و بینالمللی بازتاب زیادی داشته، نه تنها پاسخ رسمی به ادبیات فشار واشنگتن بود، بلکه نمادی از موضع قطعی ایران در مذاکرات تعبیر شده است: ایستادگی صددرصدی تا پایان بدون انعطاف.
تحلیل رسانهها حاکی است که این پیام علیرغم ظاهر سادهاش، دو لایه مهم دارد:
پیام به افکار عمومی داخل کشور که نشان دهد ایران نه از مذاکرات سر باز میزند و نه از ایستادگی در مقابل فشارها سر باز میزند و بنابراین کوتاه آمدنی در کار نیست.
پیام به مخاطب جهانی که نشان دهد ایران در شرایط فشار و تهدید نیز از خطوط قرمز خود عقبنشینی نمیکند.
این واکنش، در مقایسه با برخی مواضع رسمی دیگر، بیشتر در قالب پیام رسانهای–سیاسی تعریف میشود تا یک موضع کاملاً دیپلماتیک. آن هم با وجود تمام امتیازهای اقتصادی و نفتی و تجاری که طی دور پیشین مذاکرات به امریکا پیشنهاد شد و آنها نپذیرفتند!!
از این رو، رسانههای معتبر این پاسخ را به عنوان یک تاکتیک تقویت موقعیت روانی ایران در مذاکرات تحلیل کردهاند.
تهدید جنگ یا «بحران قریبالوقوع»؛ فضای ادبیات رسانهای درباره خطر نظامی
اکنون ادبیات جنگطلبانه در واشنگتن غلیظتر شده و سناریوهای مختلف نظامی علیه ایران با جدیت بیشتری بررسی میشوند؛ اخبار و تحلیلهای ناظر به قصد نظامی امریکا به طور همزمان با برگزاری مذاکرات هستهای منتشر میشوند و دیگر صرفاً هشدار نیستند.
در تحلیل رسانههای معتبر جهانی، تفاوت مهمی میان «تهدید نظامی» و «اقدام نظامی واقعی» وجود دارد:
تهدید، بخشی از بازی رسانهای و سیاسی است و اغلب به عنوان اهرمی برای افزایش فشار در مذاکرات به کار میرود. اما اقدام واقعی به معنای ورود به فاز نظامی و آرایش جنگی معین و شناخته شده است؛ یعنی همان چیزی که طی روزهای اخیر در مجاورت مرزهای ایران رؤیت میشود.
واکنش بازیگران منطقهای و بینالمللی نیز بخشی از قاعده بازی است: کشورهایی مانند عربستان و اسرائیل نیز نسبت به این تحولات موضع گرفتهاند و تحلیلها حاکی از آن است که تشدید این وضعیت نه فقط مذاکرات را مختل میکند، بلکه به افزایش تنشهای فراملیتی میانجامد.
چشمانداز مذاکرات
در مجموع، شواهد دیپلماتیک و ژئوپلیتیک نشان میدهند که دور سوم مذاکرات نه صرفاً یک نشست دیگر برای ادامه گفتگو، بلکه محلی برای آزمونهای تازه در استراتژی ایران و امریکاست.
ایران با ترکیب «اعلام آمادگی برای مذاکره» و «تأکید بر قدرت دفاعی و عدم قصد تسلیم» سعی دارد موقعیت خود را حفظ کند؛ در مقابل، امریکا میکوشد از فشار رسانهای و سیاسی برای به بن بست کشاندن نظام جمهوری اسلامی بهره ببرد؛ امری که رسانههای معتبر، آن را ایجاد نقطه تقابل میان گفتگو و تهدید نظامی تحلیل میکنند.
اگرچه مذاکرات در مسیر دیپلماسی در جریان است، اما فضای رسانهای و تحلیلهای بینالمللی همچنان از احتمال بروز بحران نظامی سخن میگویند. این وضعیت، شاخصی از پیچیدگی روابط بین ایران و امریکا در صحنه جهانی است: جایی که نه فقط محتوای مذاکرات، بلکه ادبیات رسانهای پیرامون آن خود به بخشی از منطق قدرت تبدیل شده است.
