بناهای عجیب؛ انسانهایی که سر بریده شدند و از جمجمهشان دیوار ساخته شد!
قوم آزتک، یکی از اقوام تاریخی امریکای مرکزی بودند که انسانها را برای خدایان قربانی کرده و سر میبریدند؛ سپس از جمجمهشان دیوار میساختند.
شایانیوز- اقوام آزتک یکی از پیچیدهترین و تأثیرگذارترین تمدنهای امریکای مرکزی را بنا نهادند که بین قرنهای ۱۴ تا اوایل ۱۶ میلادی در دره مکزیک شکوفا شد و بخشی عظیم از سرزمینهای امروزی مکزیک را تحت حکومت خود داشت. این تمدن نه تنها به دلیل ساختارهای شهری و اجتماعی برجسته بود، بلکه به خاطر آیینهای مذهبی و مناسک فرهنگیاش نیز شناخته میشود؛ آیینهایی که بسیاری از آنها با نگاه امروز تکان دهنده به نظر میرسند و ساختارهایی مانند تزومپانتلی (جایگاه جمجمهها) را به میراثی با اهمیت باستانشناختی بدل کردهاند.
آزتکها چه کسانی بودند؟
آزتکها که خود را «Mexica» مینامیدند، در حدود قرن چهارده میلادی در منطقهای که امروز پایتخت مکزیک واقع است، شروع به سازماندهی خود کردند و سرانجام شهر تنوچتیتلان را به پایتخت امپراتوری خود بدل ساختند. امپراتوری آزتک تا حدود ۱۵۲۱ میلادی (زمانی که توسط اسپانیاییها به رهبری هرنان کورتس سقوط کرد) بر بخش وسیعی از امریکای مرکزی حکمرانی میکرد.
آزتکها جامعهای شدیداً مذهبی و نظامی بودند. آیینهای مذهبی آنان شامل قربانی کردن انسانها بود. آنها افراد را بر بالای کوهی برده و سر میبریدند یا وقتی هنوز زنده بودند قلبشان را بیرون میکشیدند و به خدایانشان تقدیم میکردند تا برکت گیرند و از بلایا محفوظ بمانند. اینان باور داشتند این خونریزیها برای جلب رضایت خدایان و تضمین تداوم جهان ضروریاند؛ زیرا خدایان، به ویژه خدای خورشید، باید «انرژی حیات» دریافت کنند تا جهان به حرکت خود ادامه دهد!
تزومپانتلی چیست؟
اصطلاح دقیق تزومپانتلی (tzompantli) در زبان قوم آزتک از واژههای محلی گرفته شده و به معنای جایگاه یا داربست جمجمهها است. این سازهها در شهرهای آزتک و در نزدیکی معابد یا مراکز مذهبی نصب میشدند و شامل ستونهای چوبی با تیرهایی بود که جمجمههای قربانیان روی آن به نمایش درمیآمد.
در قرن بیست و یکم، باستانشناسان در محوطه Templo Mayor (معبد بزرگ) در شهر مکزیکوسیتی، یکی از بزرگترین ساختارهای تزومپانتلی را کشف کردند که احتمالاً بین سالهای ۱۴۸۵ و ۱۵۰۲ میلادی (در دوران فرمانروایی شاه آهوئیزوتل) ساخته شده بود.
این سازه عظیم و وحشتناک تا ۳۴ متر طول و ۱۲ متر عرض داشته و صدها جمجمه روی تیرهای چوبی کار گذاشته شدهاند. جمجمههایی که احتمالاً متعلق به اسیران جنگی یا قربانیان آیینی (همانها که سر بریده میشدند) بودند.
اهمیت و تاریخ تزومپانتلی
پروژههای حفاری اخیر نشان دادهاند که این تزومپانتلی اصلی یا Huey Tzompantli (تزومپانتلی بزرگ) یکی از هفت ساختار مشابه بوده که در تنوچتیتلان وجود داشتهاند، اما بزرگترین و شاخصترین آنها بوده است.
در سال ۲۰۱۵ میلادی، باستانشناسان در نزدیکی کلیسای متروپولیتن مکزیکوسیتی، بقایای یک مورد دیگر از جایگاه جمجمهها را یافتند که بیش از ۶۰۰ جمجمه انسان را در خود دارد که با ملات آهکی به هم متصل شدهاند.
نقش فرهنگی و مذهبی تزومپانتلی
تزومپانتلی بیش از نمایش خشونت صرف بود:
نماد مذهبی:
جمجمهها پس از آیین قربانی در معرض دید عموم قرار میگرفتند تا باور آزتکی درباره تأمین حیات جهان از طرق این خونها را در جامعه تحکیم کنند.
ابزار قدرت سیاسی:
نمایش جمجمهها (آنهایی که متعلق به دشمنان بودند و توسط آزتکیها کشته شده بودند) به همه بازدیدکنندگان از شهروندان گرفته تا دشمنان یادآوری میکرد که امپراتوری چقدر قدرتمند و مسلط است و همچنین مخالفان را به وحشت میانداخت.
ثبت رویدادها:
این سازهها نوعی حساب رسمی قربانیان و جنگهای پیروز و نگارش تاریخ محسوب میشدند.
در متون تاریخی اسپانیایی نیز، روایاتی از تزومپانتلی دیده میشود که سرهای انسان و حتی سرهای اسبهای دشمن بر آن نصب شدهاند؛ تصویری که برای فاتحان اروپایی بسیار شوکه کننده بود و در منابع خود نقل کردند.
نمونههای دیگر و قدمت تاریخی
اگرچه مشهورترین تزومپانتلیها مربوط به قوم آزتک هستند، اما چنین سازههایی در سراسر امریکای مرکزی و تمدنهای دیگر نیز یافت شدهاند. به عنوان مثال، در منطقه مایا، ساختارهای مشابهی در سایتهای باستانی مانند «چیچن ایتزا» دیده شدهاند که جمجمهها یا تزیینات ساخته شده از جمجمه را در دیوارهها نمایش میدهند.
در واقع، نمایش جمجمه انسان در بسیاری از فرهنگهای پیشاکلمبی (قبل از کشف امریکا توسط کریستف کلمب) قبایل امریکای مرکزی متداول بوده و به مفاهیم پیروزی، قربانی و رابطه زندگی ومرگ در اندیشه مذهبی آنها گره خورده بوده است.
تزومپانتلی در تاریخ آزتکها و سقوط فرهنگ
با سقوط امپراتوری آزتک در سال ۱۵۲۱ میلادی توسط اسپانیاییها، بسیاری از این سازهها تخریب یا دفن شدند؛ اما طی حفاریهای قرن 20 و 21، بخشهایی از آنها کشف شده و مورد مطالعه قرار گرفتند.
کشفیات باستانشناسی مدرن این سازهها را به عنوان منبعی ارزشمند برای فهم جوامع و اقوام امریکای مرکزی قرون پانزدهم و شانزدهم تلقی میکند.
