در آستانه بازگشت به شبکه جهانی
آخرین خبر از اینترنت یکشنبه 3 خرداد؛ با توافق ایران و آمریکا اینترنت کی وصل میشود؟
با توجه به تحولات اخیر و گزارشهای منتشر شده، در ادامه خلاصهای از وضعیت دسترسی به اینترنت بینالملل و حواشی پیرامون آن را گرد آوری کرده ایم
شایانیوز- در حالی که کشور روزهای حساسی را در حوزه مدیریت فضای مجازی پشت سر میگذارد، نشانههایی از احتمال تغییر در وضعیت دسترسی به اینترنت بینالملل پدیدار شده است. در حالی که افکار عمومی و فعالان حوزه اقتصاد دیجیتال در انتظار تصمیمات رسمی برای رفع محدودیتها هستند، اظهارات اخیر تحلیلگران حوزه ارتباطات، لایههای جدیدی از این معادله را روشن کرده است.
آیا توافقات دیپلماتیک سد محدودیتها را میشکند؟
دکتر حمید ضیاییپرور، استاد علوم ارتباطات، با اشاره به طولانی شدن غیرمتعارف محدودیتها پس از پایان دوره بحران، معتقد است که تداوم این وضعیت بیش از آنکه ناشی از ملاحظات فنی یا داخلی باشد، متأثر از فضای دیپلماتیک است. به باور وی، در حالی که بسیاری انتظار بازگشت سریع به شرایط عادی را داشتند، اکنون «تفاهمات احتمالی میان ایران و آمریکا» به عنوان محرک اصلیِ تغییر وضعیتِ اینترنت مطرح شده است.
این گزارش، با تکیه بر تحلیلهای کارشناسی و آخرین اخبار پیرامون تشکیل ستاد ویژه فضای مجازی، ابعاد مختلف این گذار از محدودیت به گشایش را بررسی میکند؛ گذاری که بسیاری امیدوارند به شکلگیری «اینترنت طبقاتی» پایان داده و دسترسی آزاد به شبکه جهانی را مجدداً به حق عمومی تمامی شهروندان بازگرداند.
از طرفی در هشتادوششمین روز از قطعی و محدودیت گسترده اینترنت، منابع مطلع خبر دادهاند که احتمال اتصال دوباره اینترنت بینالملل طی ۴۸ ساعت آینده وجود دارد؛ با این حال، جلال رشیدیکوچی، نماینده سابق مجلس، این زمانبندی را محتمل اما در بازهای گستردهتر دانست و گفت بازگشت اینترنت به وضعیت پیش از جنگ، احتمالا طی ۷۲ ساعت آینده یا نهایتا تا پایان هفته عملیاتی میشود.
تحولات جدید در وضعیت اینترنت بینالملل: از توافق احتمالی تا تجهیزات زیرساختی
در حالی که نگرانیها درباره محدودیتهای اینترنت و شکلگیری «اینترنت طبقاتی» در جامعه بالا گرفته است، اخبار تازهای از احتمال تغییر در وضعیت دسترسی به شبکه جهانی به گوش میرسد.
۱. گشایش در دسترسی به اینترنت؛ نتیجه توافقهای دیپلماتیک؟
بر اساس گزارشهای واصله، اخباری مبنی بر دستیابی به توافقات اولیه میان ایران و آمریکا در حوزه ارتباطات و رفع محدودیتهای اینترنتی مطرح شده است. طبق اعلام یک منبع مطلع، انتظار میرود که پس از تشکیل و برگزاری نخستین جلسات «ستاد ویژه فضای مجازی»، روند بازگشایی دسترسی به اینترنت بینالملل با سرعت آغاز شود. این فرآیند که شامل انتصاب اعضای ستاد و تصویب اساسنامه آن است، در مراحل پایانی قرار دارد و پیشبینی میشود در هفته جاری با برگزاری جلسه رسمی ستاد، گامهای اجرایی آن برداشته شود.
۲. هشدارها درباره تجهیزات زیرساختی و مدل چینی
در سوی دیگر، محمد سرافراز، عضو شورای عالی فضای مجازی، در گفتوگویی با «روزنامه اینترنتی فراز» پرده از ورود تجهیزاتی برداشته است که قابلیت «قطع دائمی اینترنت» را فراهم میکنند. به گفته او، این تجهیزات از چین خریداری و وارد کشور شدهاند.
سرافراز با اشاره به مدل حکمرانی فضای مجازی در چین، توضیح داد که در آن کشور برای حفظ «روایت رسمی حکومت»، سیستمی موسوم به «سیستم نیکان» پیادهسازی شده است. در این مدل، اینترنت جهانی برای عموم مردم قطع و تنها به صورت پالایششده و محدود در اختیار گروههای خاص قرار میگیرد تا امکان کنترل دقیق بر اخبار و اطلاعات بینالمللی وجود داشته باشد.
۳. چالش «اینترنت طبقاتی» و حق دسترسی همگانی
گزارشهای اخیر روزنامه خراسان نیز با نگاهی انتقادی به این وضعیت، از شکلگیری تدریجی «اینترنت طبقاتی» ابراز نگرانی کرده است. محورهای اصلی این انتقاد عبارتند از:
تبدیل حق عمومی به امتیاز ویژه: دسترسی به اینترنتِ باز که هماکنون برای گروههای خاصی مانند اعضای هیئت علمی، خبرنگاران و مدیران شرکتها فراهم شده، عملاً بسیاری از اقشار جامعه از جمله کارگران، بازنشستگان و فروشندگان خرد را از این حق محروم کرده است.
ناکارآمدی محدودیتهای امنیتی: تجربه سالهای اخیر نشان داده است که کاربران با استفاده از ابزارهای دور زدن فیلترینگ، محدودیتها را بیاثر میکنند؛ در حالی که هزینهی اختلال در زندگی روزمره و کسبوکارهای دیجیتال تنها متوجه شهروندان عادی میشود.
جمعبندی:
در حالی که فضای عمومی کشور در انتظار تصمیمات «ستاد ویژه فضای مجازی» برای بازگشایی احتمالی اینترنت است، وجود تجهیزات وارداتی برای کنترل متمرکز شبکه، بحثهای داغی را میان کارشناسان و جامعه درباره آینده آزادی دسترسی به اطلاعات و پیامدهای اقتصادی و اجتماعی آن ایجاد کرده است. باید منتظر ماند و دید آیا خروجی جلسات این ستاد، به معنای بازگشت به اینترنت آزاد و عمومی خواهد بود یا الگوی جدیدی برای مدیریت شبکه در ایران پیادهسازی خواهد شد.
