تفاوت اعدام با قصاص چیست؟

همه ما بارها در داستان ها، فیلم ها و اخبار شنیده ایم که مجرم طبق قانون محکوم به قصاص شده است این جمله و کلمه قصاص به ذهن بسیاری از افراد اعدام را متبادر می کند اما قصاص و اعدام با هم تفاوت هایی دارند. شاید این سوال برای شما هم پیش آمده باشد و بخواهید بدانید که فرق قصاص و اعدام در چیست از این رو در این مطلب به بررسی معنی قصاص، معنی اعدام و تفاوت قصاص و اعدام می پردازیم. اما قبل از آن لازم است ابتدا تعریفی از جرم و مجازات ارائه دهیم و به صورت اجمالی انواع تقسیم بندی مجازات ها را مورد بررسی قرار دهیم.

تعریف جرم و مجازات

به موجب قانون مجازاتِ اسلامی، به هر رفتاری اعم از فعل يا ترك فعل كه در قانون برای آن مجازات تعيين شده است،‌ جرم می‌گويند. جرم عملی است كه نظم عمومی را در جامعه مختل می‌كند و به اين دليل برای آن مجازات تعيين شده است.

بنابراین مجازات به معنای جزای کار و سزای عمل است در واقع مجازات به معنای واکنش جامعه به عمل مجرمانه ای است که علاوه بر آسیب زدن به قربانی، وجدان جامعه را هم جریحه دار کرده است هدف از تعیین مجازات هم همین است که افراد جامعه بدانند که اگر اعمال آن ها جان و مال دیگران را به مخاطره اندازد، اقدامات آن ها بی جواب نخواهد ماند.

انواع مجازات ها

قانون گذار با در نظر گرفتن مجازات برای مجرم سعی دارد امنیت و اعتماد را به جامعه برگرداند و مجرم را به نتیجه اعمالش برساند اگر بخواهیم مجازات ها را طبقه بندی کنیم انواع مجازات ها از دیدگاه های مختلفی در دسته های متفاوتی قرار می گیرند که به بعضی از این طبقه بندی ها در قانون مجازات اسلامی اشاره شده است بعضی هم در قانون مورد اشاره قرار نگرفته لکن در کتب حقوق مورد بررسی قرار گرفته اند.

مجازات های اصلی، تکمیلی و تبعی

مجازات‌ها در یک دسته بندی کلی به سه دسته اصلی، تکمیلی و تبعی تقسیم می‌شوند مجازات اصلی به مجازاتی گفته می‌شود که در قوانین جزایی، برای جرمی پیش‌بینی می‌شود علاوه بر این نوع مجازات، قانون گذار مجازات‌های تکمیلی و تبعی را نیز پیش‌بینی کرده است که با توجه به اوضاع و احوال مجرم و جرم در کنار مجازات‌های اصلی در مورد محکوم علیه اجرا می‌شوند.

بنابراین مجازات اصلی مجازاتی است که حسب مورد و به طور خاص در قوانین جزایی برای هر جرمی پیش‌بینی می‌شود به عنوان مثال مجازات اصلی قتل عمدی قصاص نفس است همچنین قاضی می‌تواند برای تکمیل مجازات اصلی‌، مجازات دیگری را نیز در نظر بگیرد که در اصطلاح به آن مجازات تکمیلی گفته می‌شود لازم به ذکر است که مجازات تکمیلی در خصوص بعضی جرائم قابل اعمال است.

مجازات‌ تبعی نیز مجازاتی است که تبعاً، برای محکومیتی بار می‌شود و نیازی به قید آن در حکم دادگاه وجود ندارد در واقع مجازات تبعی همان محرومیت از حقوق اجتماعی است که به حکم قانون اعمال می شود و نیازی نیست در حکم دادگاه تصریح شود به عنوان مثال اگر کسی به مجازات قصاص نفس یا اعدام محکوم شود و بنا به هر دلیلی حکم وی اجرا نشود به مدت ۷ سال از حقوق اجتماعی به عنوان مجازات تبعی محروم می گردد.

بنابراین مجازات‌های تکمیلی و تبعی مجازات‌هایی هستند که به حکم قانون یا قاضی، با مجازات اصلی جمع می‌شوند و علاوه بر مجازات اصلی برای محکومان اجرا می‌شوند. با این تفاوت که مجازات‌ تبعی به تبع محکومیت و به حکم قانون اعمال می‌شود و مجازات‌ تکمیلی به تبع محکومیت اما به حکم قاضی تعیین می‌شود.

مجازات تکمیلی زمانی مصداق پیدا می‌کند که قانون گذار به قاضی اجازه می‌دهد علاوه بر مجازات اصلی و در کنار آن، مجازات‌های تکمیلی را نیز در رای خود صادر کند ویژگی بارز مجازات‌ تکمیلی، اختیاری بودن آن است.

تقسیم بندی مجازات ها به حدود، قصاص، دیات و تعزیرات

نوع دیگری از تقسیم بندی در خصوص مجازات ها در قانون مجازات اسلامی وجود دارد که بر مبنای نظر فقها و براساس موازین اسلامی صورت گرفته است بر این اساس مجازات ها به ۴ دسته حدود، قصاص، دیات و تعزیرات تقسیم می شوند.

حدود مجازاتی هستند که موجب،‌ نوع، میزان و کیفیت اجرای آن در شرع تعیین شده است.

قصاص مجازات اصلی جنایات عمدی بر نفس، اعضا و منافع است.

دیات مالی است که در شرع برای جنایات غیرعمدی بر نفس، اعضا و منافع یا جنایات عمدی در صورتی‌که به قصاص نینجامد تعیین می گردد.

تعزیر مجازاتی است که مشمول عنوان حد، قصاص یا دیه نیست و به موجب قانون در موارد ارتکاب محرمات شرعی یا نقض مقررات حکومتی تعیین و اعمال می‌گردد.

تقسیم بندی مجازات ها بر مبنای موضوع

اما تقسیم بندی سوم که در قانون مجازات اسلامی به آن اشاره نشده است لکن در کتب حقوقی مورد بررسی قرار گرفته تقسیم بندی مجازات ها بر اساس موضوع آن است که بر این اساس مجازات ها به مجازات های بدنی، محدود کننده آزادی و مالی تقسیم می شوند در نظام کیفری کشور ما مجازات های بدنی محدود به سه نوع مجازات می باشد که عبارتند از: سالب حیات، مجازات قطع عضو و مجازات شلاق است.

مجازات های سالب حیات به دو دسته تقسیم می شوند که عبارتند از اعدام و قصاص نفس که بحث اصلی ما در این نوشتار بررسی تفاوت این دو مجازات است که در ادامه مورد بررسی قرار می دهیم.

معنای مجازات قصاص

قصاص از ریشه کلمه قص به معنی پیگیری کردن اثر چیزی است قصاص حکمی است که از قرآن اقتباس شده است خداوند در آیاتی از جمله آیه و لکم فی القصاص حیات یا اولی الالباب و هم چنین آیه ۱۸۷ سوره بقره، آیات ۴۰ و ۴۱ سوره شوری، آیه ۱۲۶ سوره نحل و … به قصاص اشاره کرده است.

معنای مجازات اعدام

اعدام از ریشه کلمه عدم یک کلمه عربی است که در معنای فارسی معادل سر به نیست کردن، نابود کردن و جان ستاندن از دیگری است بنابراین مجازات اعدام یعنی کیفر فرد با گرفتن جان او، اعدام در تاریخ حقوق کیفری سنگین ترین مجازات بوده است و در واقع از آن به عنوان اشد مجازات یاد می شود.

مجازات اعدام روش های گوناگونی مثل از دار آویختن، تزریق، تیر باران و .. دارد. این مجازات به دلیل اینکه از افراد سلب حیات می کند همیشه با موافقان و مخالفانی رو به رو بوده است.

تفاوت های قصاص با اعدام

۱- اولین و مهم ترین فرق اعدام با قصاص این است که اعدام مجازاتی است که به زندگی فرد پایان می دهد ولی قصاص هم برای پایان دادن به زندگی و هم برای مجازات نقص عضو استفاده می شود.

۲- برای اینکه مجازات قصاص توسط قاضی صادر شود کسی که از وقوع یک جرم ضرر کرده است باید به دادگاه مراجعه کند و از قاضی درخواست رسیدگی کند تا قاضی با بررسی موضوع اجازه قصاص بدهد مثل اینکه کسی دست دیگری را قطع کند اما حکم اعدام با اقامه دعوی از طرف دادستان صادر می شود؛ مثل اینکه دادستان بابت محاربه شکایت کند.

در واقع در خصوص مجازات قصاص چون جنبه خصوصی آن قوی تر است حتماً بزه دیده یا اولیای دم او باید شکایت کنند و درخواست اجرای مجازات را داشته باشند لکن اگر بزه دیده یا اولیای دم او شکایت نکنند ممکن است مجرم به جهت جنبه عمومی به مجازات دیگری مثل حبس محکوم گردد.

۳- قصاص مجازاتی است که قانون گذار آن را بر اساس آیات قران تبیین کرده و به صورت قانون در آورده است ولی مجازات اعدام توسط خود قانون گذار و با توجه به شرایط جامعه تعیین شده است.

۴- خداوند همانطور که در قرآن اجازه قصاص را داده است به بخشش نیز دعوت کرده است بنابراین در مجازات قصاص شاکی می تواند مجرم را ببخشد اما مجازات اعدام غیر قابل بخشش است.

۵- مجازات قصاص مختص جرم قتل عمد و قطع عمدی عضو است اما اعدام مجازات کلی تری است که برای جرایم مختلفی مثل زنا، سرقت حدی، محاربه و … صادر می شود.