احتمال حمله دوباره قوت گرفت؟ / پشت پرده فشار نتانیاهو و مذاکرات قطر چیست؟

هم‌زمان با تشدید تحرکات نظامی آمریکا و اسرائیل در منطقه، احتمال آغاز موج جدیدی از حملات علیه ایران بار دیگر به موضوع گمانه‌زنی‌ها تبدیل شده است. در همین حال، گزارش‌هایی درباره تلاش بنیامین نتانیاهو برای ترغیب دونالد ترامپ به اقدام نظامی پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا منتشر شده است؛ هرچند برخی تحلیل‌ها نشان می‌دهد ترامپ در شرایط فعلی همچنان مذاکره را به گزینه نظامی ترجیح می‌دهد.

به گزارش فرارو، در همین حال، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران از پیشرفت گفت‌وگوها با میانجی‌گری قطر خبر داده، اما تأکید کرده است که هنوز توافق نهایی حاصل نشده است. این تحولات در حالی دنبال می‌شود که اختلاف بر سر برنامه هسته‌ای ایران، وضعیت تنگه هرمز و دریافت تضمین‌هایی برای جلوگیری از حملات مجدد، همچنان از موانع اصلی دستیابی به توافق به شمار می‌روند.

فشار نتانیاهو برای حمله پس از انتخابات آمریکا

گزارش وب‌سایت آکسیوس درباره فشار نتانیاهو بر ترامپ برای تعیین تکلیف پرونده هسته‌ای ایران، بار دیگر احتمال حمله پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا را مطرح کرده است. برخی تحلیلگران معتقدند نتانیاهو از رئیس‌جمهور آمریکا می‌خواهد به وعده‌های پیشین خود درباره مقابله با برنامه هسته‌ای ایران عمل کند.

بر اساس این ارزیابی، ترامپ ترجیح می‌داد تصمیم‌گیری درباره حمله را به بعد از انتخابات موکول کند. از این منظر، فشارهای اخیر نتانیاهو را می‌توان تلاشی برای عملی کردن وعده‌هایی دانست که پیش‌تر از سوی رئیس‌جمهور آمریکا مطرح شده بود.

در این چارچوب، سطح استقرار نیروها، تجهیزات و آماده‌باش نظامی آمریکا از جمله عواملی است که حساسیت شرایط کنونی را افزایش داده است.

اختلاف بر سر شروط مذاکرات و نقش میانجی‌گری قطر

یکی از محورهای اصلی اختلاف میان تهران و واشنگتن، در موضوعات قابل مذاکره و ترتیب اجرای تعهدات است. گروهی از ناظران با اشاره به تلاش‌های قطر برای نزدیک کردن دیدگاه‌های دو طرف، از الگویی سه‌مرحله‌ای در مذاکرات سخن می‌گویند: هم‌زمانی، تدریج و تبادل. بر اساس این الگو، امتیازدهی ایران و آمریکا باید به‌صورت هم‌زمان انجام شود، اجرای تعهدات به شکل مرحله‌به‌مرحله پیش برود و هر اقدام یک طرف با اقدام متقابل طرف دیگر همراه باشد.

به باور این گروه، اختلاف اصلی در مذاکرات پیشین بر سر ترتیب امتیازدهی بود؛ به‌گونه‌ای که آمریکا انتظار داشت ایران ابتدا امتیازهایی ارائه کند و سپس واشنگتن به‌تدریج درباره کاهش یا رفع تحریم‌ها تصمیم بگیرد. اما سازوکار مورد بحث در میانجی‌گری قطر بر اقدامات هم‌زمان و متقابل تأکید دارد.

با وجود این، به نظر می‌رسد واشنگتن همچنان تمرکز اصلی خود را بر پرونده هسته‌ای ایران قرار داده، در حالی که تهران تلاش می کند موضوع تنگه هرمز را نیز در چارچوب مذاکرات حفظ کند.

از نگاه برخی تحلیلگران، پیام‌های دیپلماتیک اخیر لزوماً به معنای نزدیک بودن توافق نیست و ممکن است با هدف خرید زمان تا عبور از مقطع انتخابات میان‌دوره‌ای مطرح شده باشد.

احتمال اقدام نظامی؛ از حمله محدود تا تشدید تقابل

در ارزیابی دیگری از شرایط موجود، برخی کارشناسان علوم سیاسی معتقدند مجموعه تحرکات نظامی آمریکا و اسرائیل نشان می‌دهد احتمال حمله وجود دارد. برخی گزارشات رسانه‌ای تاکید می کنند که اختلاف‌نظرهای داخلی در دولت آمریکا درباره زمان و شکل حمله تا حد زیادی کاهش یافته است. در همین چارچوب، نقش جی‌دی ونس در انتقال پیام‌های دیپلماتیک بیشتر نمادین ارزیابی می‌شود و لزوماً به معنای واگذاری اختیار تصمیم‌گیری درباره پرونده‌های اصلی نیست.

از سوی دیگر، گروهی از تحلیلگران بر این باورند که مذاکرات در ماه‌های گذشته در مسیری تکراری حرکت کرده و برای تغییر این وضعیت به تحولی اساسی نیاز است. بر اساس این ارزیابی، آمریکا ممکن است تصور کند که می‌توان از یک حمله محدود برای بازگرداندن ایران به میز مذاکره استفاده کرد.

یکی از پرسش‌های مهم درباره احتمال حمله دوباره، میزان اثربخشی آن در تحقق اهداف واشنگتن است. برخی تحلیلگران با اشاره به حملات نظامی پیشین آمریکا و اسرائیل معتقدند این عملیات‌ها به اهداف مورد نظر واشنگتن منجر نشده‌اند. بر اساس این دیدگاه، حتی انجام حمله‌ای تازه نیز لزوماً به نتایجی منجر نخواهد شد؛ چراکه ایران برای پاسخ به چنین اقدامی آماده است. ناظران بعید می‌دانند تهران در چنین شرایطی به‌آسانی از شروط و خطوط قرمز خود عقب‌نشینی کند.

در مقابل، گروهی از تحلیلگران معتقدند آمریکا احتمالاً در پی عملیاتی محدود، اما گسترده‌تر از آن چیزی است که ترامپ در برخی اظهارات خود مطرح کرده است. با این حال، درباره پیامدهای چنین اقدامی هشدارهایی نیز مطرح می‌شود. آغاز جنگ به معنای کنترل کامل بر زمان، دامنه و نحوه پایان آن نیست. حتی اگر ترامپ تصور کند عملیات در مدت کوتاهی به پایان می‌رسد، واکنش ایران می‌تواند دامنه درگیری را از چارچوب اولیه خارج کند.

نگرانی از گسترش جنگ به کشورهای منطقه

یکی از محورهای اصلی نگرانی درباره حمله احتمالی جدید، پیامدهای آن برای کشورهای خلیج فارس و دیگر کشورهای خاورمیانه است. برخی ناظران منطقه‌ای معتقدند کشورهای همسایه ایران گمان می‌کنند در صورت آغاز درگیری، دامنه پاسخ تهران از اهداف نظامی آمریکا فراتر برود. 

کشورهای منطقه در عین حال بارها مخالفت خود را با گسترش جنگ اعلام کرده و تلاش‌های دیپلماتیک برای جلوگیری از درگیری را ادامه داده‌اند. 

افزایش قیمت نفت و احتمال اختلال در تنگه هرمز از جمله عواملی است که می‌تواند بر محاسبات آمریکا و دیگر کشورهای منطقه تأثیر بگذارد.