بن‌بست سیاسی در رژیم اسرائیل؛ نتانیاهو به اکثریت نرسید / دوباره پای صندوق رأی می‌رود؟

با اعلام بیش از ۹۰ درصد نتایج انتخابات پارلمانی اسرائیل، ائتلاف تحت رهبری بنیامین نتانیاهو با کسب ۵۳ کرسی در جایگاه نخست قرار گرفته، اما هنوز به حد نصاب لازم برای تشکیل دولت نرسیده است. در سوی دیگر، ائتلاف مخالفان به رهبری گادی آیزنکوت ۴۸ کرسی را به دست آورده و احزاب عربی نیز در مجموع در آستانه کسب ۱۹ کرسی پارلمان قرار دارند.

به گزارش فرارو؛ در چنین شرایطی، اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهور اسرائیل، خواستار انعطاف احزاب برای جلوگیری از برگزاری انتخابات مجدد شده است؛ هم‌زمان، احتمال تشکیل دولت وحدت ملی، نقش‌آفرینی دونالد ترامپ و گزارش‌ها درباره پیشنهاد کناره‌گیری نتانیاهو در برابر دریافت عفو، به محور گمانه‌زنی‌ها درباره آینده سیاسی اسرائیل تبدیل شده‌اند.

نتانیاهو با وجود پیشتازی، اکثریت پارلمانی ندارد

نتایج اولیه انتخابات پارلمانی اسرائیل که روز سه‌شنبه ۲۷ اکتبر برگزار شد، نشان می‌دهد بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر این کشور، با وجود پیشتازی در شمارش آرا، هنوز مسیر روشنی برای تشکیل دولت بعدی ندارد.

بر اساس آخرین آمار منتشرشده، با شمارش حدود ۹۰.۲ درصد آرا، بلوک راست‌گرا و متحدان نتانیاهو در مجموع ۵۳ کرسی از ۱۲۰ کرسی کنست را به دست می‌آورند. در مقابل، بلوک مخالفان به رهبری گادی آیزنکوت، رئیس حزب «یاشار»، با احتساب متحدانش ۴۸ کرسی دارد. دو حزب عمدتاً عربی «فهرست مشترک» و «رعام» نیز در مجموع در مسیر کسب ۱۹ کرسی قرار دارند؛ رقمی که می‌تواند جایگاه آنها را در معادلات تشکیل دولت تقویت کند. 

در کنست اسرائیل، تشکیل دولت به حمایت دست‌کم ۶۱ نماینده نیاز دارد. بنابراین، حتی اگر نتایج فعلی بدون تغییر باقی بماند، هیچ‌یک از دو بلوک اصلی به‌تنهایی قادر به تشکیل دولت نخواهد بود.

حزب لیکود به رهبری نتانیاهو با حدود ۲۶ کرسی همچنان بزرگ‌ترین حزب پارلمان آینده است و حزب یاشار به رهبری آیزنکوت حدود ۲۱ کرسی به دست آورده است. با این حال، برتری لیکود در تعداد کرسی‌ها به معنای تضمین تشکیل دولت نیست؛ زیرا نتیجه نهایی به توانایی هر طرف برای جلب حمایت احزاب دیگر بستگی دارد. 

بیش از ۴۰۰ هزار رأی باقیمانده، عمدتاً شامل آرای سربازان، دیپلمات‌ها، زندانیان و افرادی است که خارج از حوزه معمول رأی‌گیری خود رأی داده‌اند. شمارش این آرا ممکن است ترکیب کرسی‌ها را تا اندازه‌ای تغییر دهد، اما گزارش‌های رسانه‌ای اسرائیل تغییر اساسی در توازن فعلی دو بلوک را چندان محتمل نمی‌دانند. 

هرتزوگ به دنبال راهی برای خروج از بن‌بست سیاسی

در نخستین واکنش‌های رسمی پس از انتخابات، اسحاق هرتزوگ از احزاب خواست برای جلوگیری از برگزاری انتخابات مجدد، با ذهنی باز وارد مذاکرات شوند.

رئیس‌جمهور اسرائیل اعلام کرده است که باید تمام تلاش‌ها برای جلوگیری از تکرار انتخابات به کار گرفته شود. او قرار است پس از دریافت نتایج رسمی، با نمایندگان احزاب مشورت کند و سپس به یکی از سیاستمداران مأموریت تشکیل دولت بدهد. انتظار می‌رود نتایج رسمی در روزهای آینده و پس از تکمیل فرایند شمارش اعلام شود. 

طبق سازوکار سیاسی اسرائیل، سیاستمداری که مأمور تشکیل دولت می‌شود، معمولاً ۲۸ روز برای دستیابی به توافق ائتلافی فرصت دارد و در صورت نیاز می‌تواند درخواست تمدید ۱۴روزه کند. اگر تلاش او شکست بخورد، امکان واگذاری مأموریت به فرد دیگری وجود دارد. در نهایت، اگر هیچ گزینه‌ای نتواند حمایت لازم را به دست آورد، اسرائیل ممکن است بار دیگر به سمت انتخابات زودهنگام برود. 

با توجه به اینکه هر دو بلوک اصلی از اکثریت فاصله دارند، یکی از سناریوهای مطرح‌شده تشکیل دولت وحدت ملی با مشارکت نتانیاهو و آیزنکوت است. چنین توافقی می‌تواند از بن‌بست پارلمانی جلوگیری کند، اما با موانع سیاسی جدی روبه‌رو است؛ زیرا آیزنکوت و دیگر رهبران مخالف پیش از انتخابات وعده داده بودند در دولت نتانیاهو مشارکت نکنند.

از سوی دیگر، نتانیاهو پس از انتخابات بر تمایل خود برای تشکیل یک دولت راست‌گرا تأکید کرده و به متحدان راست افراطی خود، از جمله ایتامار بن‌گویر و بتسلئیل اسموتریچ، اطمینان داده است که ائتلاف فعلی را حفظ خواهد کرد. این موضع نشان می‌دهد که حرکت به سمت دولت وحدت، در صورت جدی شدن، مستلزم تغییر در آرایش سیاسی کنونی خواهد بود.

آیا ترامپ برای تشکیل دولت وحدت وارد عمل می‌شود؟

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، نیز به یکی از متغیرهای مهم در گمانه‌زنی‌ها درباره آینده دولت اسرائیل تبدیل شده است.

ترامپ در گفت‌وگویی با اکسیوس در واکنش به پرسشی درباره احتمال ورود او به تلاش‌ها برای تشکیل دولت وحدت به رهبری نتانیاهو گفت که پیش‌تر به این موضوع فکر نکرده، اما آن را بررسی خواهد کرد. او همچنین مدعی شد حمایت انتخاباتی‌اش از نتانیاهو تأثیر قابل‌توجهی داشته است. 

اظهارات ترامپ به معنای تصمیم قطعی واشنگتن برای میانجی‌گری در تشکیل دولت وحدت نیست؛ با این حال، احتمال نقش‌آفرینی او در رایزنی‌های سیاسی اسرائیل مطرح شده است. گزارش‌هایی نیز درباره احتمال تلاش آمریکا برای شکل‌گیری ائتلافی گسترده‌تر و کاهش وابستگی نتانیاهو به متحدان راست افراطی منتشر شده‌اند، اما جزئیات این گمانه‌زنی‌ها هنوز به‌طور مستقل تأیید نشده است. 

لیبرمن، آیزنکوت و پیشنهاد بحث‌برانگیز دولت وحدت

یکی از تحولات مهم پس از انتخابات، گزارش شبکه ۱۲ اسرائیل درباره موضع آویگدور لیبرمن، رهبر حزب «اسرائیل خانه ما»، است.

بر اساس این گزارش، لیبرمن ارتباط خود را با رهبران احزاب مخالف تا حد زیادی کاهش داده و به تماس‌های آیزنکوت و نفتالی بنت پاسخ نمی‌دهد. با این حال، او همچنان بر موضع اعلام‌شده پیش از انتخابات مبنی بر نپیوستن به دولت نتانیاهو و حمایت نکردن از دولت اقلیتی متکی بر احزاب عربی تأکید دارد.

شبکه ۱۲ همچنین گزارش داده است که لیبرمن انتظار دارد فشارها بر آیزنکوت برای پیوستن به دولت وحدت با نتانیاهو افزایش یابد و ترجیح می‌دهد آیزنکوت شخصاً چنین تصمیمی بگیرد. این گزارش به معنای حمایت علنی و قطعی لیبرمن از ائتلاف با نتانیاهو نیست؛ بلکه از ارزیابی او درباره مسیر احتمالی خروج از بن‌بست حکایت دارد. 

در همین حال، شبکه ۱۴ اسرائیل گزارشی درباره احتمال توافق تقسیم قدرت میان نتانیاهو و آیزنکوت منتشر کرده است. بر اساس این گزارش، یکی از پیشنهادهای مطرح‌شده این است که نتانیاهو دو سال دیگر نخست‌وزیر بماند و سپس قدرت را به آیزنکوت واگذار کند؛ در مقابل، نتانیاهو از سیاست کناره‌گیری کند و عفو کامل در پرونده‌های فساد خود دریافت کند.

با این حال، دفتر رئیس‌جمهور اسرائیل این گزارش را به‌شدت رد کرده و آن را «دروغ محض» خوانده است. بنابراین، این سناریو را باید در حد ادعای رسانه‌ای دانست، نه توافقی تأییدشده یا طرحی که هرتزوگ رسماً آن را پیش برده باشد. 

احزاب عربی؛ عامل تعیین‌کننده در معادلات آینده

کسب احتمالی ۱۹ کرسی از سوی فهرست مشترک و رعام، احزاب عربی را به بازیگرانی مهم در مذاکرات تبدیل کرده است. این کرسی‌ها از نظر عددی می‌توانند به بلوک مخالفان برای رسیدن به اکثریت کمک کنند، اما همکاری با احزاب عربی با محدودیت‌های سیاسی جدی روبه‌رو است.

آیزنکوت پیش‌تر تشکیل دولت اقلیتی متکی بر احزاب عربی را رد کرده بود؛ موضعی که راه او برای تشکیل دولت جایگزین را دشوار می‌کند. در مقابل، یائیر گولان، رهبر حزب دموکرات‌ها، از رایزنی با دیگر رهبران مخالف برای یافتن راهی جهت تشکیل دولت خبر داده است. رهبر فهرست مشترک نیز اعلام کرده که این ائتلاف ممکن است از بیرون از یک دولت مخالف نتانیاهو حمایت کند، اما لزوماً در آن مشارکت نخواهد کرد. 

آینده دولت اسرائیل؛ ائتلاف تازه یا انتخابات مجدد؟

نتایج اولیه نشان می‌دهد نتانیاهو با وجود کاهش شمار کرسی‌های بلوک خود نسبت به پارلمان فعلی، همچنان شانس ادامه حضور در قدرت را حفظ کرده است. در مقابل، آیزنکوت برای تشکیل دولت جایگزین باید هم اختلافات درون اردوگاه مخالفان را مدیریت کند و هم درباره چگونگی تعامل با احزاب عربی به توافق برسد.

در حال حاضر، سه سناریوی اصلی مطرح است: تشکیل دولت وحدت با مشارکت بخشی از مخالفان، تشکیل دولتی به رهبری آیزنکوت با حمایت بیرونی احزاب عربی، یا شکست مذاکرات و برگزاری انتخابات مجدد.

با توجه به مواضع اعلام‌شده رهبران احزاب، هیچ‌یک از این مسیرها هنوز قطعی نیست. نقش هرتزوگ در واگذاری مأموریت تشکیل دولت، تصمیم احتمالی ترامپ برای ورود به رایزنی‌ها و میزان انعطاف آیزنکوت و لیبرمن می‌تواند بر مسیر مذاکرات اثر بگذارد. آنچه فعلاً روشن است، این است که انتخابات به جای تعیین برنده‌ای با اکثریت روشن، مرحله تازه‌ای از چانه‌زنی سیاسی را در اسرائیل آغاز کرده است.