همه‌ چیز درباره پهپاد انتحاری لوکاس؛ نسخه آمریکایی شاهد با برد ۸۲۰ کیلومتری که در بندرعباس ساقط شد

تصور کنید پهپادی که آمریکا برای استفاده در میدان نبرد طراحی کرده، شباهت زیادی به پهپادهای ایرانی شاهد دارد؛ پرنده‌ ای نسبتا ارزان‌ قیمت که می‌ تواند مسافت زیادی را طی کند، بدون سرنشین به سمت هدف حرکت کند و در نهایت با برخورد به آن، مأموریت خود را به پایان برساند. این پهپاد که لوکاس (LUCAS) نام دارد، یکی از سلاح‌ های جدید ارتش آمریکا است که با هدف کاهش هزینه حملات و افزایش تعداد پهپادهای قابل استفاده در جنگ توسعه یافته است.

نام این پهپاد در ۲۵ اکتبر ۲۰۲۶، برابر با ۳ آبان ۱۴۰۵، بار دیگر خبرساز شد؛ زمانی که ارتش ایران اعلام کرد یک فروند پهپاد آمریکایی لوکاس را در آسمان بندرعباس رهگیری و منهدم کرده است. خبرگزاری رویترز نیز این ادعا را به نقل از رسانه تسنیم گزارش داد، هرچند جزئیات مستقلی درباره مأموریت پهپاد و چگونگی رهگیری آن منتشر نشد.

اما لوکاس دقیقا چه نوع پهپادی است، چه قابلیت‌ هایی دارد و چرا آمریکا به سراغ ساخت چنین پرنده‌ ای رفته است؟

پهپاد لوکاس چیست و چه کاربردی دارد؟

لوکاس مخفف عبارت انگلیسی Low-cost Uncrewed Combat Attack System است که می‌توان آن را «سامانه رزمی تهاجمی بدون سرنشین کم‌هزینه» ترجمه کرد. این پهپاد برای مأموریت‌های تهاجمی یک‌طرفه طراحی شده است؛ یعنی برخلاف پهپادهای شناسایی که پس از انجام مأموریت به پایگاه بازمی‌گردند، لوکاس معمولاً با برخورد به هدف از بین می‌رود.

این سامانه توسط شرکت آمریکایی SpektreWorks توسعه یافته و طراحی آن از پهپادهای انتحاری شاهد، به‌ویژه شاهد ۱۳۶ ایران، الهام گرفته است. به بیان ساده، آمریکا تلاش کرده است با استفاده از ایده پهپادهای ارزان‌قیمت دوربرد، سلاحی بسازد که بتواند با هزینه کمتر در عملیات‌های نظامی به کار گرفته شود.

لوکاس برای حمله به اهدافی مانند تجهیزات نظامی، مواضع مشخص، سامانه‌های راداری و زیرساخت‌های پشتیبانی نظامی مناسب ارزیابی می‌شود. البته نوع هدفی که می‌تواند با موفقیت مورد حمله قرار دهد، به تجهیزات نصب‌شده، محموله و شرایط عملیاتی بستگی دارد.

مشخصات فنی پهپاد لوکاس؛ از برد پروازی تا قیمت

اطلاعات دقیق نسخه رزمی لوکاس به‌طور کامل منتشر نشده است؛ بااین‌حال، مشخصات پهپاد FLM-136 که پایه طراحی آن محسوب می‌شود، تصویر مناسبی از توانایی‌های این خانواده ارائه می‌دهد.

لوکاس با موتور احتراق داخلی و ملخ عقب حرکت می‌کند. برخلاف موشک‌های پرسرعت، این پهپاد سرعت نسبتاً کمی دارد؛ اما می‌تواند مدت طولانی در آسمان بماند و مسیر قابل‌توجهی را طی کند. از طرف دیگر، طراحی آن به‌گونه‌ای است که برای پرتاب به باند فرودگاه وابسته نباشد. امکان استفاده از منجنیق، سامانه‌های کمک‌راکتی، تجهیزات زمینی و خودروها، انعطاف‌پذیری آن را افزایش می‌دهد. سنتکام همچنین از استقرار این پهپادها در خاورمیانه و تشکیل یگان اختصاصی برای استفاده از آن‌ها خبر داده است.

لوکاس چگونه استفاده می‌شود؟

مهم‌ترین ویژگی لوکاس، امکان اجرای حملات یک‌طرفه با هزینه نسبتاً پایین است. این پهپاد می‌تواند پیش از رسیدن به هدف، مسیر پروازی برنامه‌ریزی‌شده‌ای را دنبال کند و در چارچوب سامانه هدایت خود به سمت منطقه موردنظر حرکت کند. در برخی پیکربندی‌ها نیز ارتباطات پیشرفته و قابلیت هماهنگی چند پهپاد مطرح شده است؛ هرچند جزئیات کامل این امکانات در نسخه عملیاتی آن علنی نیست.

کاربرد دیگر این سامانه، افزایش فشار بر پدافند هوایی دشمن است. هنگامی که تعداد زیادی پهپاد ارزان‌قیمت وارد میدان شوند، طرف مقابل ممکن است مجبور شود برای شناسایی و مقابله با آن‌ها از رادارها، موشک‌های رهگیر و سامانه‌های دفاعی خود استفاده کند. در چنین شرایطی، هزینه مقابله با حمله می‌تواند از هزینه ساخت پهپاد مهاجم بیشتر شود؛ البته نتیجه به نوع پدافند و شرایط درگیری بستگی دارد.

چرا آمریکا سراغ پهپادی شبیه شاهد رفت؟

پاسخ را باید در تغییر ماهیت جنگ‌های امروزی جست‌وجو کرد. تجربه جنگ اوکراین و استفاده گسترده از پهپادهای کم‌هزینه نشان داد که برای واردکردن خسارت، همیشه به سلاح‌های بسیار گران‌قیمت نیاز نیست. آمریکا نیز با توسعه لوکاس به‌دنبال ساخت سامانه‌ای است که بتوان آن را با هزینه کمتر تولید کرد و در تعداد بالا به کار گرفت. رویترز در مارس ۲۰۲۶ گزارش داد که این پهپاد در حملات آمریکا به ایران برای نخستین بار در میدان نبرد استفاده شده است.

ماجرای سرنگونی لوکاس در بندرعباس چه بود؟

بر اساس گزارش منتشرشده در ۲۵ اکتبر ۲۰۲۶، ارتش ایران اعلام کرد سامانه‌های پدافند هوایی این کشور یک پهپاد لوکاس متعلق به ارتش آمریکا را در محدوده بندرعباس شناسایی و منهدم کرده‌اند. این خبر به نقل از رسانه تسنیم منتشر شد و رویترز نیز گزارش داد که اطلاعات مستقلی درباره جزئیات مأموریت یا چگونگی رهگیری در دسترس نیست. بنابراین، اصل خبر فعلاً باید به‌عنوان ادعای رسمی ایران درباره این حادثه بیان شود، نه روایتی که تمام جزئیات آن مستقلاً تأیید شده باشد.

این اتفاق بار دیگر توجه‌ها را به لوکاس جلب کرد؛ پهپادی که با الگوبرداری از فناوری مشابه ایرانی توسعه یافته و اکنون در زرادخانه آمریکا قرار دارد. بااین‌حال، سرنگونی یک فروند از این پهپاد به‌تنهایی برای قضاوت درباره کارایی کل سامانه کافی نیست. ارزیابی واقعی آن به اطلاعات بیشتری درباره مأموریت، شرایط پرواز، عملکرد پدافند و نتایج عملیاتی نیاز دارد.

در مجموع، لوکاس را می‌توان نمونه‌ای از رقابت تازه در جنگ‌افزارهای بدون سرنشین دانست؛ رقابتی که در آن، علاوه بر برد و قدرت تخریب، قیمت، امکان تولید انبوه و توان عبور از پدافند هوایی اهمیت تعیین‌کننده‌ای دارند.