چرا رابطه جنسی روزه را باطل میکند؟ نکلیف معاشقه چیست؟
رابطه جنسی برای فرد روزهدار تا قبل از افطار، روزه را باطل میکند. اما چه دلایلی پشت این حکم نهفته است؟
شایانیوز- یکی از مهمترین احکام مربوط به روزه ممنوعیت رابطه جنسی در طول ساعات روزهداری (از اذان صبح تا غروب) است.
دلایل این حکم
دلیل فقهی: نصوص شرعی
از منظر فقه اسلامی، بطلان روزه با جماع یکی از صریحترین و کماختلافترین احکام باب صیام است. دلیل نخست، نصّ قرآنی است. قرآن کریم در آیه ۱۸۷ سوره بقره، رابطه جنسی را در شبهای رمضان مجاز میداند و این تصریح زمانی معنا پیدا میکند که در مقابل آن، منع ضمنی در روز وجود داشته باشد؛ یعنی اگر جماع در روز جایز بود، این تفکیک شب و روز اساساً بیمعنا میشد. فقه اسلامی همواره از این آیه چنین فهمیده که «شب، ظرف اباحهٔ غریزه است و روز، ظرف امساک».
دلیل دوم، روایات متعدد و متواتر معنوی در هر دو سنت شیعه و اهل سنت است. در این روایات، جماع در حال روزه نه تنها «مُبطِل» بلکه شدیدترین ناقض روزه معرفی شده است؛ تا جایی که در فقه، کفارهٔ جماع از کفارهٔ بسیاری از مفطرات دیگر سنگینتر است. این شدت حکم نشان میدهد که فقه، جماع را صرفاً یک «نقض صوری» روزه نمیداند، بلکه آن را نقض ماهیت و فلسفهٔ روزه تلقی میکند.
دلیل سوم، اجماع فقهی است. در فقه امامیه و نیز در مذاهب چهارگانهٔ اهل سنت، اصل بطلان روزه با جماع عمدی در روز رمضان مورد اتفاق است. اختلافها نه در اصل حکم، بلکه در جزئیات شرایط (فراموشی، اکراه، جهل، یا نوع کفاره) دیده میشود. این اجماع، نشانگر آن است که حکم مزبور نه استنباطی سلیقهای، بلکه بخشی از «هسته سخت فقه صیام» است.
دلیل عقلی
روزه در اسلام به معنی ترک شهوات جسمانی و هماهنگی روح و جسم است. رابطه جنسی یکی از شهوات اصلی انسان است و ترک آن در طول روزه نمادی از کنترل نفس و تقوا محسوب میشود. پرداختن به این لذت در هنگام روزه، به قرینه اینکه هدف روزه مبارزه با شهوات و تحکیم اراده است، باطل کننده شناخته شده است.
از منظر عقل دینی، روزه تنها «نخوردن و نیاشامیدن» نیست، بلکه تمرینی آگاهانه برای مهار قویترین تمایلات انسانی است. در میان غرایز، غریزهٔ جنسی یکی از بنیادیترین، ریشهدارترین و تعیینکنندهترین نیروهای رفتاری انسان است. عقل دینی میگوید اگر روزه قرار است تمرین تسلط بر نفس باشد، اما انسان در اوج روزهداری به قویترین لذت جسمانی تن دهد، این تمرین عملاً فرو میریزد.
به بیان دقیقتر، روزه یک «ساختار تربیتی» دارد: گرسنگی و تشنگی مقدمهاند، نه هدف. هدف اصلی، تضعیف سلطهٔ بدن بر اراده انسان است. رابطهٔ جنسی، برخلاف خوردن و آشامیدن، صرفاً رفع نیاز نیست، بلکه اوج لذتجویی بدنی و رهایی کامل قوهٔ شهوانی است. از این رو، عقل فقهی آن را ناسازگارترین رفتار با منطق روزه میداند.
از منظر عقل عملی نیز، اگر جماع در روزه مجاز شمرده میشد، مرز میان روزه و غیر روزه فرو میریخت. دیگر تفاوتی بنیادین میان «زمان عبادی» و «زمان عادی» باقی نمیمانْد و روزه به عملی تشریفاتی تقلیل پیدا میکرد. بنابراین، منع جماع نه یک محدودیت تصادفی، بلکه حفظ انسجام منطقی عبادت روزه است.
دلایل معنوی و انسانشناختی
رمضان فرصتی است برای تزکیه نفس، پالایش روح و نزدیکی به پروردگار. فاصله گرفتن از لذات جسمی در روز به انسان کمک میکند تا تمرکز معنوی بیشتری پیدا کند و از وابستگیهای نفسانی بکاهد. از نظر معنوی، برقراری رابطهٔ جنسی در زمان روزه با این هدف کلّی تعارض دارد.
در سطحی عمیقتر، روزه در سنت اسلامی نوعی بازتنظیم نسبت انسان با بدن خویش است. در زندگی عادی، بدن فرمان میدهد و روح اغلب در پی آن حرکت میکند؛ اما در روزه، این نسبت معکوس میشود: روح فرمان میدهد و بدن اطاعت میکند. جماع در روز، دقیقاً نقطهای است که این نظم معنوی فرو میپاشد.
از منظر معنوی، رابطهٔ جنسی عملی حرام یا پلید نیست؛ بلکه امری مقدس در ظرف مناسب خود (نکاح و زمان مجاز) است. اما همین امر مقدس، اگر در ظرف نادرست قرار گیرد، به ضدّ هدف عبادی تبدیل میشود. رمضان، ماهِ «تعلیق لذت» است، نه نفی دائمی آن. تعلیق آگاهانهٔ لذت جنسی به انسان میآموزد که اسیر آن نیست و میتواند حتی از مشروعترین لذتها نیز موقتاً چشم بپوشد.
از حیث تقوا، قرآن میگوید: «لعلّکم تتّقون». تقوا یعنی توانِ «نه گفتن»؛ و نه گفتن به غریزه جنسی، به ویژه در چارچوب مشروع زناشویی، سختترین و عمیقترین مصداق تقواست. از این رو، بطلان روزه با جماع، در حقیقت پاسداشت اوج معنای تقواست، نه صرفاً یک حکم خشک فقهی.
آیا این حکم در همه مذاهب یکسان است؟
در هیچ یک از مکاتب اصلی اسلام، در اصل این حکم تردیدی نیست. اهل سنت (حنفی، شافعی، مالکی، حنبلی) و شیعه امامیه اتفاق نظر دارند که رابطه جنسی برای شخص روزهدار، روزه را باطل میکند و قضا و کفاره دارد. بنابراین، حکم کلی مشترک است و اختلافها در جزئیات فقهی و شرایط خاص میباشد، نه در اصل حکم بطلان.
سؤالهای رایج و پاسخهای دقیق فقهی
آیا نزدیکی در شب (بعد از افطار تا قبل از سحر) روزه را باطل میکند؟
خیر. در شب رمضان، بعد از افطار تا قبل از سحر، رابطهٔ جنسی کاملاً مجاز است و هیچ بطلان روزه ندارد. این حکم در آیات قرآن نیز مطرح شده و از روایات نیز برداشت میشود.
اگر یکی روزه باشد و دیگری نباشد، حکم چیست؟
اگر فرد روزهدار در روز رمضان رابطه برقرار کند، روزهٔ او باطل شده و باید قضا + کفاره انجام دهد. در این مورد، کفاره فقط بر کسی واجب است که روزهدار بوده و عمداً روزهاش را باطل کرده است؛ نه بر آن که روزه نداشته است.
اگر دخول نباشد، ولی منی خارج شود، آیا روزه باطل است؟ دخول بدون انزال چطور؟
اگر انزال بدون دخول اتفاق بیفتد، روزه باطل میشود؛ زیرا خروج منی به طور عمدی نیز یکی از موارد باطل کننده روزه است. از سویی دخول اگر رخ دهد حتی چنانچه انزال صورت نگیرد، روزه باطل میشود. هر یک از این دو عامل به تنهایی مبطل روزه است: دخول و انزال.
آیا معاشقه یا بوسیدن روزه را باطل میکند؟
بوسیدن یا معاشقهای که منجر به دخول یا انزال نشود، روزه را باطل نمیکند؛ اما اگر منتهی به جماع یا انزال شود، روزه را باطل میکند.
اگر شخص فراموش کند روزه است و نزدیکی کند، چه حکمی دارد؟
اگر کسی واقعاً فراموش کرده است که روزه است و رابطه برقرار کرده، روزهاش باطل نمیشود و کفارهای ندارد، هرچند باید قضا کند. و اگر در میان جمع به یاد بیاورد، باید فوراً از حال آمیزش خارج شود؛ وگرنه روزهاش باطل است.
