آخرین وضعیت قطعی اینترنت بین المللی 1 اردیبهشت؛ اصلاً امکان وصل شدن وجود دارد؟

شایانیوز- از نیمه‌شب ۸ ژانویه ۲۰۲۶ (۱۹ دی ۱۴۰۴) اینترنت ایران به طور گسترده قطع شده است . این قطعی به صورت پله‌ای و در دو مرحله اصلی رخ داده و تا همین الان (اواخر آوریل ۲۰۲۶) نیز ادامه دارد اما علت این قطعی چیست؟

دلیل اصلی قطعی اینترنت در هر دو مرحله، اقدام دولت ایران بوده است. با این حال، بهانه و شرایط هر بار متفاوت بوده:

1. قطع ژانویه: سرکوب اعتراضات: در دی ماه، دولت اینترنت را به بهانه جلوگیری از هماهنگی معترضان و انتشار اخبار ناآرامی‌ها به بیرون از کشور قطع کرد.

2. قطع فوریه تاکنون: امنیت ملی در زمان جنگ: پس از حملات آمریکا و اسرائیل در اسفند ماه، دولت اعلام کرد این کار را برای «امنیت ملی» و جلوگیری از حملات سایبری و جاسوسی دشمن انجام می‌دهد. اما بسیاری از ناظران معتقدند این اقدام بیشتر برای مخفی کردن خسارت‌های وارد شده به تأسیسات نظامی و سیاسی و جلوگیری از شکل‌گیری اعتراضات جدید در زمان جنگ بوده است.

وضعیت فعلی: تاریک‌ترین و طولانی‌ترین قطعی تاریخ

•  این قطعی که از ۲۸ فوریه شروع شده، تا ۲۱ آوریل (اول اردیبهشت) به بیش از ۵۲ روز رسیده و طولانی‌ترین قطعی اینترنت در مقیاس ملی در جهان (پس از لیبی در سال ۲۰۱۱) است.

• قطع تقریبا کامل: در حال حاضر، ترافیک اینترنت ایران به کمتر از ۱ درصد سطح قبل از جنگ کاهش یافته است. این یعنی عملاً هیچ وب‌سایت یا اپلیکیشن خارجی (اینستاگرام، واتساپ، یوتیوب، و...) برای مردم عادی قابل دسترس نیست و تنها امکان استفاده از سرچ گوگل و اینترنت و برنامه های ملی برای مردم عادی در دسترس است که باز هم حتی در مواردی که دسترسی داده شده، وضعیت عادی نیست. مثلاً ممکن است گوگل باز شود، اما کاربر قادر به باز کردن لینک‌های نتایج جستجو نیست یا حتی قطعی یک ساعته گوگلکه در امروز 1 اردیبهشت رخ داد...

روش جدید دولت: «لیست سفید» و اینترنت طبقاتی

نکته مهم در این قطعی، روش پیچیده‌تری است که دولت برای کنترل آن به کار گرفته است. به جای قطع کامل، دولت یک سیستم «لیست سفید» (Whitelist) ایجاد کرده است یعنی به جای قطع مطلق، دسترسی به اینترنت آزاد برای گروه‌های خاصی حفظ شده است:

• افراد مجاز (در لیست سفید): مقامات عالی‌رتبه، رسانه‌های دولتی، و برخی نهادهای خاص می‌توانند به اینترنت متصل شوند.

• افراد غیرمجاز (عموم مردم): برای بقیه مردم، عملاً هیچ دسترسی به اینترنت جهانی وجود ندارد. تنها شبکه ملی اطلاعات (یک اینترانت داخلی) در دسترس است که شامل چند وب‌سایت دولتی و بانکی می‌شود.

• طرح «اینترنت پرو»: در هفته‌های اخیر، دولت طرحی به نام «اینترنت پرو» راه انداخته که به کسب‌وکارها و افراد خاص اجازه می‌دهد با پرداخت هزینه‌های گزاف، اینترنت را با سرعت قبل از جنگ خریداری کنند. منتقدان این طرح را به «اینترنت طبقاتی» تشبیه کرده‌اند.

این روش به دولت اجازه می‌دهد که کنترل کاملی بر جریان اطلاعات داشته باشد و در عین حال، بهانه عدم قطع کامل را نیز داشته باشد.

پیامدهای قطعی اینترنت:

• فلج شدن کسب و کارهای دیجیتال: استارتاپ‌ها و کسب و کارهای آنلاین عملاً از کار افتاده‌اند و  هر روز قطعی، حدود ۳۶ میلیون دلار به اقتصاد ایران خسارت می‌زند. در برخی منابع گفته شده این خسارات حتی به 80 میلیون دلار هم می رسد.

• اختلال در ارتباطات تجاری: دسترسی به ابزارهای حیاتی مثل جیمیل، هوش مصنوعی و شبکه‌های اجتماعی مسدود شده و کارآفرینان توانایی ارتباط با مشتریان و تیم‌های خود را از دست داده‌اند.

• آسیب به زندگی روزمره مردم: مردم عادی قادر به برقراری ارتباط با بستگان خود در خارج از کشور نیستند و به منابع اطلاعاتی خارج از رسانه‌های دولتی و خدمات ضروری مانند ایمیل، نقشه‌ها، ترجمه و شبکه‌های اجتماعی دسترسی ندارند.

•  

• پیامدهای انسانی: فعالان حقوق بشر این اقدام را «نقض حقوق بشر» و تهدیدی جدی برای اقتصاد در بحران خوانده‌اند. روحیه کارآفرینان به شدت تحلیل رفته و بسیاری احساس «خستگی، ناامیدی و درماندگی» می‌کنند.

• منحصربه‌فرد بودن: این اولین بار در تاریخ است که یک کشور با اتصال کامل به اینترنت، به طور کامل به یک شبکه داخلی (اینترانت) بازمی‌گردد و مردم خود را از دنیا جدا می‌کند.

اینترنت بین‌الملل کی وصل می‌شه؟ اصلاً امکان داره؟

بر اساس شواهد موجود، فعلاً چشم‌انداز روشنی برای وصل شدن کامل و آزاد اینترنت وجود نداره. دلیلش این است که دولت در حال نهادینه کردن همون سیستم «اینترنت طبقاتی» است. کارشناسان می‌گن این مدل به «وضعیت عادی جدید» تبدیل می‌شود؛ یعنی یه اینترنت کنترل شده که فشار اقتصادی رو از روی کسب‌وکارهای وابسته به دولت بردارد، اما اکثریت مردم رو همچنان در تاریکی اطلاعاتی نگه دارد؛ چشم انداز دیگری هم دیده می شود که با توافق در مذاکرات اینترنت به شکل سابق در آید اما این هم دور از انتظار است.

به عنوان جمع‌بندی: اینترنت بین‌الملل قطع شده و به نظر نمی‌رسه به زودی به شکل سابق برگرده. دسترسی فعلی فقط به گروه‌های خاص و با شرایط سخت داده می‌شه و این روند داره تبدیل به یه مدل دائمی می‌شه و به نوعی کره شمالی دیگری در راه است.