معرفی رشته مدیریت بحران - هر آنچه که باید در مورد رشته مدیریت بحران بدانید

شایانیوز- هیچ اهمیتی ندارد که از چه بحرانی صحبت میکنیم؛ مدیریت بحران چیزی‌ست که هر انسانی باید به آن آگاه باشد. گاهی حتی انتخاب بین دو گزینه خرید هم برای برخی از افراد بحران به حساب می‌آید! اما اجازه دهید کمی به سمت بُعدهای بزرگتری حرکت کنیم. آمار به ما میگوید؛ که ایران در میان 10 کشور اول حادثه‌ خیز دنیا قرار دارد و تنها طی سه دهه گذشته بیش از 120 هزار هموطن دچار حادثه شده و بیش از صدها میلیارد تومان به ثروت ملی ضرر وارد آمده است. حال اینجا سوال مهمی مطرح می‌شود؛ اینکه چطور این بحران‌ها را برطرف کنیم؟ چطور این ضررها را به حداقل میزان ممکن برسانیم؟ برای پاسخ به این پرسش‎ها و توجه به تقاضا، مدیریت کارآمد بحران، نمود پیدا می‌کند! اصول مدیریت بحران با ایده‌های مفیدی که برای برخورد با بحران‌های زندگی و حتی کسب‌وکارهای اشخاص ارائه می‌دهد، بخش بزرگی از این مسئله را به دوش می‌کشد.

• آموزش اصول مدیریت – کلیک کنید

آن دسته از افرادی که به مدیریت بحران علاقمند هستند و تمایل دارند تا در این شغل فعالیت کنند، رشته مدیریت بحران بهترین گزینه برای آنان است. در معرفی رشته مدیریت بحران که در فرادرس آمده، به این مسئله تاکید شده که اصلی‌ترین هدف این رشته تحصیلی، تربیت نیروهایی کاملا متخصص و زبده در مدیریت بحران‌های داخلی کشور با درک بستر و حتی زمینه‌های بروز بحران است.

این رشته از آن جهت حائز اهمیت است که افراد میتوانند بر مهارت‌های مدیریتی به طور کامل مسلط شوند. با توجه به اینکه بحران‌های طبیعی هیچگاه قابل پیش‌بینی نیستند، تنها زمانی میتوان آنها را کنترل، و مهار نمود که مدیریتی صحیح با راهبردهای مناسب، در چارچوب اصول تخصیص شده باشد.

پس بیایید کمی بیشتر از رشته مدیریت بحران، این رشته پرکاربرد در ایران بدانید.

مدیریت بحران را بشناسید

به تمامی فرآیندهای روبرو شدن یک سازمان و حتی یک مجموعه در مواجه با اتفاقات غیرمنتظره که اثربخشی و کارآیی و البته حیات یک سازمان را مورد تهدید قرار می‌دهد، مدیریت بحران می‌گویند! اولین بار دهه 80 میلادی بود که این مبحث به دانشگاه‌ها راه پیدا کرد و زمینه مطالعاتی زیادی را به روی خود گشود. از موارد مهمی که در این رشته پرکاربرد به آن توجه می‌شود، شناخت و البته پیدا کردن واکنش مناسب در زمان مواجهه با یک اتفاق کاملا غیرمنتظره و البته منفی است.

اگر بخواهیم اجزای رشته مدیریت بحران را نام ببریم باید به موارد زیر اشاره کنیم:

• چگونگی واکنش اضطراری و بهبود
• برنامه‌ریزی کاملا اقتضایی
• عملیات مشترک قانون و اخلاقیات
• مهار بحران
• امنیت ملی
• مدیریت تسکین
• تقویت قانونی
• روابط عمومی

البته این مباحث با توجه به مقطعی که برای تحصیل در این رشته قرار دارید متفاوت خواهد بود.

• آموزش های دروس مدیریت – کلیک کنید

 اما بطور کل تحصیل در این رشته باعث می‌شود تا فرد به یک مدیری لایق با توانایی منحصر به فرد تصمیم‌گیری در لحظات پرفشار و استرس تبدیل شود. برای یک مدیر، واقعا چه چیزی میتواند بهتر از این باشد؟ در آموزش‌های رشته مدیریت بحران فرادرس شما به یک مدیر با توانایی‌های خاص بدل خواهید شد که به جرأت توانایی و دانش روبرویی با بحران‌های طبیعی و همچنین مصنوعی را دارد.

این رشته شاید نوظهور نباشد، اما طی چند دهه گذشته برای آن، اهمیت بسیار ویژه‌ای قائل شده‌اند. چرا که یادگیری اصولی و دقیق آن منجر به تربیت آن دسته از مدیرانی شده که میتوانند گروه‌های مختلف را از بحران‌های متفاوت در امان نگه داشته و به نوعی در نجات جامعه نقشی موثر ایفا کنند.

رویکردهای موجود در مدیریت بحران

برای اینکه مدیریت بحران را بشناسیم باید بدانید که مدیران میتوانند سه نوع رویکرد را در پیش گیرند. درواقع هر مدیری با توجه به سطح دانش، دغدغه و البته مسئولیت پذیری که در خود سراغ دارد هر کدام از این رویکردها را انتخاب می‌کند.

این رویکردها عبارتند از:

رویکرد نوع اول: بحران گریزی

اغلب مدیرانی که به سراغ این رویکرد می‌روند، راهبردهای واکنشی و انفعالی را در مقابله با بحران‌ها در پیش میگیرند. آنها هیچگونه برنامه مشخص و هیچ نوع آمادگی برای روبرویی با بحران‌ها نداشته و منفعلانه و واکنشی عمل می‌کنند. این دسته از مدیران، به هیچ عنوان به فکر آینده نبوده و برنامه‌‌ریزی بلند مدتی هم ندارند! به عبارت ساده‌تر؛ آنها تا زمانی که فشار افکار عمومی را بر روی خود احساس نکنند، هیچ واکنشی را نشان نخواهند داد. نمونه‌های زیادی از این رویکرد را میتوانیم در کشور خودمان ببینیم!

رویکرد نوع دوم: بحران ستیزی

در این نوع از رویکرد، مدیران از بحران فرار نمیکنند، بلکه صرفا میپذیرند که به آن به عنوان یک قانون طبیعی نگاه کنند و با راهبردهای فعال، از تمامی ظرفیت‌های موجود و توان خود برای پیش‌بینی بحران‌ها استفاده کرده و راهکارهای مناسبی را برای یک مقابله موثر با آنها اتخاذ نمایند.

رویکرد سوم: بحران پذیری

در این نوع از رویکرد همانطور که از اسمش پیداست، نه تنها بحران را میپذیرند، بلکه آن را پیش‌بینی کرده و استقبالش میروند. یعنی یک راهبرد فوق‌العاده فعال برای آن در نظر میگیرند و با کشف فرصت‌های جدیدی که پیش روی آنهاست و چشم‌اندازهایی که به رشد و پویایی کمک می‌کند، تاکید می‌ورزند. هیچ اهمیتی ندارد که در چه بحرانی قرار دارند، زیرا هر بحرانی می‌تواند فرصت‌هایی جدید را با خود به همراه آورد. از همین‌رو باید از قبل آمادگی‌های لازم را جهت مواجهه با آن را در نظر گرفت تا در زمان نیاز به بهره‌برداری از آنها پرداخت.

پس از اینکه این رویکردها را شناختید؛ آیا فکر میکنید جزء کدام دسته از مدیران هستید؟ کدام رویکرد همیشه در دستور کار شما قرار دارد؟

رشته مدیریت بحران مناسب چه کسانی است؟

این رشته همانطور که اسمش پیداست؛ به فارغ‌التحصیلان خود می‌آموزد که در شرایط بحرانی، چطور وضعیت موجود را مدیریت نمایند. اجازه دهید یک تعریف درستی از بحران داشته باشیم.

دقیقا منظور از بحران؛ همان اتفاقاتی‌ست که بطور خیلی ناگهانی رخ می‌دهد و آسیب‌های جبران‌پذیر و گاهی جبران‌ناپذیر از مسائل مالی گرفته تا مسائل جانی را به شهروندان وارد می‌نماید. این بحران حال میتواند در اثر پدیده‌های طبیعی مانند زلزله و سیل و آتشفشان و.. باشد یا فعالیت‌هایی که در راستای خرابکاری‌ها و سهل‌انگاری انسانی انجام گیرد، مانند حملات تروریستی! در هر صورت شرایط حکم می‌کند که در سریع‌ترین زمان، یک تصمیم‌گیری درست اتخاذ شده و مسائل را برطرف نمایند.

• معرفی رشته مدیریت بحران — از تحصیل تا اشتغال — هم اکنون بخوانید

 با توجه به توضیحاتی که درخصوص بحران و مدیریت آن مطرح شد، به راحتی میتوان دریافت؛ کسانی در آن موفق خواهند بود که توانایی غلبه بر احساسات خود، در شرایط بحرانی را دارند. کسانی که نگاهی همه جانبه به موضوعات داشته و میتوانند بهترین تصمیمات را برای یک مدیریت صحیح اتخاذ نمایند.

برای مدیریت در شرایط بحرانی، دارا بودن دیدی همه‌جانبه به شرایط، امری الزامی‌ست. همین مسئله هم باعث شده تا منابع و دروسی در رشته مدیریت بحران گنجانده شود که مسائل مرتبط به علوم انسانی و فنی در آن حرف اول را میزنند. پس تنها افرادی در آن موفق خواهند بود که از پس دروس و مسائل مرتبط با حوزه‌های فنی، سیاسی و مدیریتی به خوبی برآیند.

مهم‌ ترین دروس رشته مدیریت بحران

نیازی نیست که برای تحصیل در رشته مدیریت بحران، صرفا فارغ‌التحصیل رشته مدیریت دولتی باشید، این روزها شرایط برای تحصیل فارغ‌التحصیلان سایر رشته‌های تحصیلی برای تحصیل در رشته مدیریت بحران در مقطع کارشناسی نیز فراهم آمده است. با توجه به شناختی که از رشته‌هایی نظیر مهندسی عمران، جغرافیا، مهندسی نقشه برداری و محیط زیست داریم، فارغ‌التحصیلان این رشته، گزینه بسیار مناسبی برای تحصیل در رشته مدیریت بحران به حساب می‌ایند.

هر چند که در نهایت باید برخی از دروس جبرانی را بگذرانند. از جمله این دروس جبرانی میتوان به مدیریت رفتار سازمانی، نظریه‌های مدیریت و نظریه‌های سیستمی اشاره کرد.

• آموزش اصول مدیریت عمومی – کلیک کنید

بیایید دروس پایه رشته مدیریت بحران را بشناسید:

• توسعه پدافند داخلی
• مسائل اجتماعی ایران
• جامعه شناسی رفتارهای جمعی
• زبان تخصصی
• امنیت ملی در کشورهای جهان سوم
• جامعه شناسی نظم و تغییر اجتماعی

دروس تخصصی نیز به شرح زیر می باشد:

• عملیات روانی در بحران
• مدیریت در بحران های فرضی
• مدیریت بحران
• حقوق و مدیریت بحران
• برنامه ریزی شهری و امنیت

آینده شغلی رشته مدیریت بحران

اگر بخواهیم واقع‌بینانه به آینده شغلی این رشته نگاه کنیم باید بگوییم؛ این رشته در کشور خودمان آینده چندان روشنی را پیش روی خود ندارد. چرا که فرصت‌های شغلی که هم‌اکنون در بازار وجود دارد بسیار محدود بوده و اغلب با ساختار دولت در ارتباط است. از همین‌رو این رشته را اغلب برای کسانی مناسب میدانند و کسانی به سراغ آن میروند که سودای مهاجرت را در سر میپرورانند. پس بیایید به فرصت‌های شغلی موجود در این رشته، در کشورهای پیشرفته نگاهی بیاندازیم:

• مدیر سرویس‌های اضطراری
• مدیریت ترمیم بحران
• متخصص امنیت
• مدیر سلامت و امنیت محیطی
• مدیر برنامه طوفان
• برنامه ریزی اضطراری هسته ای
• رهبر تیم واکنش اضطراری
• متخصص برنامه مدیریت اضطراری

در تمامی کشورهای پیشرفته بخش مدیریت بحران یکی از مهم‌ترین بخش‌هایی‌ست که در یک سازگان و یا مجموعه فعالیت می‌کند. میانگین درآمدی که سالانه برای شغل‌های مرتبط با این رشته تحصیلی بیان شده چیزی حدود 70 هزار دلار بوده که به راستی رقم قابل تاملی است. البته نباید از این مسئله غافل شوید که فعالیت در هرکدام از این مشاغل، مسئولیت‌های بسیار سنگینی را برای شما به همراه دارد. گاها یک اشتباه خیلی کوچک و یک پشت گوش انداختن یک روزه میتواند عمیق‌ترین فجایع را رقم بزند.

از همین‌رو کسانی به سراغ این شغل‌ها میروند که از تیپ شخصیتی مناسبی برای مدیریت بحران برخوردار بوده و از طرفی به یک دانش کافی از چگونگی پیاده‌سازی تجارب خود رسیده‌اند.

با توجه به این تفاسیر؛ آیا فکر میکنید آمادگی تحصیل در این رشته و سپس فعالیت در آن را دارید؟

میزان توجه مدیریت بحران در مدیران

یکی دیگر از کاربردهای تحصیلی این رشته و یا حتی مطالعه درباره آن به تقویت توانایی‌ها به عنوان یک مدیر برمیگردد. درواقع زمانی که مدیران سازمان‌ها میزان تسلط خود به تصمیم‌گیری‌ها در شرایط بحرانی را افزایش بخشند، اثر تهدیدات داخلی و حتی محیطی، به حداقل میزان ممکن خواهد رسید.

در حال حاضر، افراد زیادی را در کشور میشناسیم که بدون هیچگونه قصد و قرضی مبنی بر استخدام دولتی یا حتی وارد شدن به زمینه تخصصی مدیریت بحران، اقدام به تحصیل در این رشته می کنند. درواقع آنها قصد دارند تا از طریق تسلط و آگاهی خود، توانایی مدیریتی‌شان را بهبود بخشند.

این مسئله را فراموش نکنید؛ علاوه بر تمامی منابعی که در دانشگاه‌ها تدریس می‌شود، شرکت در دوره‌های آنلاین و حتی مطالعه مقالات رایگانی که در سطح اینترنت منتشر شده، میتواند گزینه مناسبی برای افراد علاقمند به این مبحث باشد تا با بهره‌گیری از آن دانش و آگاهی‌شان را بهبود بخشند. تا در زمان وقوع بحران‌های طبیعی و مصنوعی، واکنش‌های بسیار معقول‌تری را از خود نشان دهند.

در نهایت باید گفت...

هرگونه تفکر و تاملی که پشت آن برنامه‌ریزی برای آینده نهفته باشد، میتواند همواره کشف بهترین شیوه‌های برخورد با وقایع پرخطر را با خود به همراه داشته باشد. هر چند که در دسترس بودن برنامه موقعیت‌های بحرانی در زمان نیاز از یک طرف منجر به تقویه بنیه و همچنین اساس شرکت خواهد شد و از طرف دیگر میزان خسارات مالی، تشنج‌ها و ورشکستگی‌ها را به حداقل میزان ممکن میرساند.

تاکنون چند شرکت را دیده‌اید که در زمان رکورد بازار، در شرکت را تخته کرده و کار در شرایط بد را به لقایش بخشیده‌اند؟ فکر میکنید اگر مدیران وضعیت بحرانی را پیش‌بینی میکردند، آیا باز هم ورشکستگی به سراغشان می‌آمد؟ قطعا خیر!

پیش‌بینی بحران‌ها یکی از مهم‌ترین وضعیت‌هایی‌ست که مدیران در رشته مدیریت بحران می‌آموزند و از طرفی چگونگی برخورد با آن را نیز خواهند آموخت. مسلما تصمیم‌گیری در شرایطی که از همه طرف به شما فشار و استرس وارد می‌شود، بسیار سخت است. اما تحصیل در این رشته، شما را برای کار در شرایط پرفشار آمده خواهد کرد.

تا حد امکان پس از آشنایی با مباحث مرتبط با رشته مدیریت بحران، کار خود را آغاز کرده و با افرادی ارتباط برقرار کنید که هدف‌شان آماده‌سازی و توسعه کسب‌وکار است. به این ترتیب در هر نوع بحرانی که فکرش را کنید؛ به کمک آنها نیاز پیدا خواهید کرد.

آیا شما در این زمینه با ما هم عقیده‌اید؟ با توجه به توضیحاتی که درخصوص این رشته، آینده شغلی و بطور کلی هر آن چیزی که با بحران در ارتباط است مطرح کردیم، آیا فکر میکنید آمادگی تحصیل در این رشته را دارید؟ اصلا تمایلی به قرارگرفتن در چنین شرایطی هستید؟