ایام قدیم؛ این زن نخستین دریاسالار و فرمانده ناوگان زن در تاریخ ایران

آرتمیس یکم، ملکه هالیکارناس در سرزمین کاریه و از فرمانروایان وابسته به شاهنشاهی هخامنشی بود. پدرش لوگدامیس نام داشت و فرمانروای هالیکارناس بود و مادرش نیز اصالتا اهل جزیره کرت بود.

آرتمیس در حدود ۲۵۰۰ سال پیش، در دوره پادشاهی خشایارشا، به یکی از چهره های مهم نیروی دریایی هخامنشی تبدیل شد و نامش در روایت های تاریخی مربوط به لشکرکشی ایران به یونان ثبت شده است.

فرماندهی آرتمیس در نیروی دریایی هخامنشی

در سال ۴۸۰ پیش از میلاد، هنگامی که خشایارشا برای لشکرکشی به یونان آماده می شد، آرتمیس با پنج فروند کشتی جنگی که شخصا فرماندهی آنها را برعهده داشت، به ناوگان ایران پیوست.

او در میان فرمانروایان و فرماندهان حاضر در این لشکرکشی جایگاه ویژه ای داشت و به دلیل تجربه و توانایی خود در امور دریایی مورد توجه خشایارشا قرار گرفت.

مخالفت با جنگ دریایی

یکی از نکات جالب درباره آرتمیس، مخالفت او با ورود مستقیم به نبرد دریایی بود. بر اساس روایت هرودوت، زمانی که خشایارشا نظر فرمانروایان خود را درباره جنگ با یونانیان پرسید، آرتمیس برخلاف بیشتر فرماندهان، پیشنهاد کرد از نبرد دریایی پرهیز شود.

او معتقد بود یونانیان در جنگ دریایی مهارت بیشتری دارند و بهتر است سپاه ایران از مسیر زمینی پیشروی کند. خشایارشا با وجود پذیرفتن نظر اکثریت، از صراحت و دیدگاه آرتمیس خشنود شد.

نقش آرتمیس در نبرد سالامیس

آرتمیس در نبرد دریایی سالامیس در سال ۴۸۰ پیش از میلاد حضور داشت. این نبرد یکی از مهم ترین رویارویی های دریایی میان نیروهای ایران و یونان بود.

بر اساس روایت هرودوت، آرتمیس در جریان نبرد با شرایط بسیار دشواری روبه رو شد و برای نجات کشتی خود، تصمیمی جسورانه گرفت. روایت شده است که او به یک کشتی دیگر حمله کرد تا نیروهای تعقیب کننده تصور کنند کشتی آرتمیس متعلق به یونانیان است و از تعقیب او دست بکشند.

تحسین خشایارشا از آرتمیس

عملکرد آرتمیس در نبرد سالامیس توجه خشایارشا را به خود جلب کرد. هرودوت نقل می کند که پس از مشاهده عملکرد او، خشایارشا از مهارت آرتمیس شگفت زده شد و جمله ای معروف درباره شجاعت مردان و زنان بر زبان آورد.

هرودوت همچنین تاکید می کند که در میان فرمانروایان حاضر در لشکرکشی، آرتمیس از جمله افرادی بود که بیشترین کمک و مشورت را به خشایارشا ارائه می کرد.

آرتمیس و عنوان دریاسالاری

آرتمیس به دلیل جایگاه و توانایی خود در فرماندهی نیروی دریایی هخامنشی، یکی از مشهورترین زنان فرمانده در تاریخ باستان به شمار می رود. البته عنوان دقیق «نخستین دریاسالار زن جهان» بیشتر یک تعبیر امروزی است و منابع باستانی او را به عنوان فرمانروای هالیکارناس و فرمانده ناوگان معرفی می کنند.

نام آرتمیس در تاریخ معاصر ایران

نام آرتمیس قرن ها بعد نیز در ایران مورد توجه قرار گرفت. در دوره پهلوی، یکی از ناوهای بزرگ نیروی دریایی ایران به نام «آرتمیس» نامگذاری شد؛ اقدامی که یادآور جایگاه این فرمانده زن در تاریخ ایران باستان بود.

روایت های تاریخی درباره آرتمیس

بخش مهمی از اطلاعات مربوط به آرتمیس از نوشته های هرودوت، مورخ یونانی، به دست آمده است. برخی جزئیات این روایت ها، به ویژه ماجرای غرق کردن کشتی خودی در نبرد سالامیس، بعدها مورد بحث و تردید پژوهشگران قرار گرفته است.

با این حال، حضور آرتمیس در لشکرکشی خشایارشا و نقش او به عنوان فرمانروای هالیکارناس و فرمانده بخشی از ناوگان هخامنشی، از شناخته شده ترین بخش های تاریخ جنگ های ایران و یونان است.

آرتمیس؛ زنی متفاوت در تاریخ باستان

آرتمیس در دوره ای زندگی می کرد که حضور زنان در عرصه قدرت سیاسی و نظامی بسیار کم سابقه بود. فرمانروایی او بر هالیکارناس و حضور مستقیمش در یکی از مهم ترین نبردهای دریایی دوران باستان، باعث شده نام او تا امروز در تاریخ ایران و جهان باقی بماند.