تغییر شیوه محاسبه حقوق بازنشستگان تامین اجتماعی | مبنای دو سال پایانی حذف می شود؟

سازمان تامین اجتماعی به عنوان بزرگترین صندوق بیمه‌ای کشور ، همواره با چالش‌هایی در زمینه نحوه محاسبه حقوق بازنشستگان مواجه بوده است.

به گزارش «شایانیوز» در حال حاضر، مبنای تعیین مستمری بازنشستگان، میانگین دستمزد دو سال پایانی خدمت است؛ روشی که به گفته مدیرعامل سازمان، حدود ۱۷ درصد از بیمه‌شدگان را به دلیل کاهش حقوق در دو سال آخر (مانند دریافت مقرری بیمه بیکاری) متضرر می‌کند و از سوی دیگر، ۲۷ درصد از بیمه‌شدگان با افزایش قابل‌توجه حقوق در دو سال آخر، مستمری بیشتری دریافت می‌کنند. این نابرابری، انگیزه‌ای برای فرار بیمه‌ای و ثبت حقوق‌های کاذب ایجاد کرده و سازمان را با کسری منابع مواجه ساخته است. در این گزارش، به بررسی جزئیات پیشنهاد جدید، ابعاد آن و آخرین وضعیت تصمیم‌گیری درباره این طرح مهم می‌پردازیم.

 پیشنهاد جدید سازمان تامین اجتماعی چیست؟

مصطفی سالاری، مدیرعامل سازمان تامین اجتماعی، روز یکشنبه در نشست خبری تشریح عملکرد این سازمان، از ارائه پیشنهادی برای اصلاح نحوه محاسبه حقوق بازنشستگی خبر داد. بر اساس این پیشنهاد، حقوق بازنشستگی متناسب با میزان حق بیمه پرداختی افراد در طول سال‌های اشتغال و بر مبنای سابقه واقعی بیمه‌پردازی محاسبه خواهد شد.

به عبارت دیگر، به جای اینکه تنها میانگین دو سال آخر کار مبنای محاسبه مستمری باشد، کل سنوات پرداخت حق بیمه و مبالغ واریزی در تمام سال‌ها در تعیین حقوق بازنشستگی تاثیرگذار خواهد بود. سالاری همچنین از امکان تشکیل حساب انفرادی برای بیمه‌شدگان در آینده خبر داد که مزایای متعددی به همراه خواهد داشت. 

چرا تغییر روش محاسبه ضروری است؟

۱. نابرابری در روش فعلی: در روش فعلی، فردی که ۳۵ سال سابقه پرداخت حق بیمه دارد، اما در دو سال آخر به دلایلی مانند دریافت مقرری بیمه بیکاری، حقوق پایین‌تری دریافت کرده، مستمری کمتری نسبت به فردی با سابقه کمتر اما حقوق بالاتر در دو سال آخر دریافت می‌کند. این موضوع، عدالت را در نظام بازنشستگی زیر سوال برده است.

۲. فرار بیمه‌ای گسترده: سالاری با اشاره به برآورد سالانه ۴۳۰ هزار میلیارد تومان فرار بیمه‌ای، تأکید کرد که اصلاح روش محاسبه می‌تواند در کاهش این پدیده مؤثر باشد. پژوهش‌های دانشگاهی نیز نشان داده است که فرار بیمه‌ای یکی از چالش‌های اصلی سازمان تأمین اجتماعی است و ناشی از رفتارهای غیرحرفه‌ای کارفرمایان و خلأهای قانونی است.  بازگرداندن این منابع به چرخه سازمان، هم به ترمیم حقوق بازنشستگان و هم جبران کسری منابع کمک می‌کند.

۳. افزایش شفافیت و انگیزه برای بیمه‌پردازی: با این روش جدید، بیمه‌شدگان انگیزه بیشتری برای پرداخت حق بیمه دقیق و کامل در تمام سال‌های خدمت خواهند داشت، زیرا هر ریال حق بیمه پرداختی در نهایت در تعیین مستمری آن‌ها تاثیرگذار خواهد بود. این موضوع می‌تواند به کاهش تخلفات و افزایش درآمدهای سازمان کمک کند.

وضعیت فعلی و فرآیند قانونی

سالاری تأکید کرده است که این پیشنهاد هنوز به قانون تبدیل نشده و سازمان تنها پیشنهادهای خود را به مراجع تصمیم‌گیر، دولت و تشکل‌های کارگری و کارفرمایی ارائه کرده است. وی افزود: «این موضوع مسیر قانونی خود را باید طی کند و در نهایت تصمیم‌گیری در این باره بر عهده قانون‌گذار خواهد بود.» 

در حال حاضر، سازمان تامین اجتماعی در حال مذاکره با تشکل‌های کارگری و کارفرمایی است تا راهکاری انتخاب شود که هم از فرار بیمه‌ای و تخلفات احتمالی جلوگیری کند و هم حقوق بیمه‌شدگان حفظ شود.

مزایای جانبی بازنشستگان حذف نشده است

سالاری در این نشست خبری همچنین درباره پرداخت مزایای رفاهی بازنشستگان، از جمله حق اولاد، حق مسکن و کمک معیشت، تأکید کرد که هیچ یک از این مزایا حذف نشده و سازمان همچنان آنها را به مشمولان پرداخت می‌کند.

وی توضیح داد که در دوران اشتغال، مزایایی مانند حق مسکن، کمک هزینه خواربار و حق اولاد جزو دریافتی‌های مستمر محسوب شده و حق بیمه از آنها کسر می‌شود و بنابراین این مبالغ در محاسبه میانگین دستمزد و حقوق بازنشستگی نیز اثرگذار است. با این حال، سازمان به منظور حمایت از معیشت بازنشستگان، کمک هزینه‌هایی با عناوین حق مسکن، کمک معیشت و حق اولاد را نیز به صورت جداگانه و با ارقامی متفاوت از دوران اشتغال پرداخت می‌کند. گفتنی است که بر اساس مصوبات جدید، سن بازنشستگی برای آقایان به ۶۲ سال و حداکثر سنوات اشتغال به ۳۵ سال افزایش یافته است که در نحوه محاسبه مستمری نیز تأثیرگذار است. 

نکات مهم و تذکرات:

• تصمیم نهایی با قانون‌گذار است: پیشنهاد تغییر شیوه محاسبه حقوق بازنشستگی هنوز قطعی نشده و نیازمند طی مراحل قانونی و تصویب در مراجع ذی‌صلاح است.

• هدف اصلی کاهش فرار بیمه‌ای و برقراری عدالت: این طرح با هدف جلوگیری از تخلفات و ایجاد انگیزه برای پرداخت کامل حق بیمه طراحی شده است. 

• مزایای جانبی پابرجاست: حق مسکن، کمک معیشت و حق اولاد بازنشستگان حذف نشده و همچنان پرداخت می‌شود. 

• افزایش حقوق بازنشستگان در سال ۱۴۰۵: با وجود اینکه سازمان تأمین اجتماعی الزام قانونی به تبعیت از مصوبات شورای عالی کار ندارد، افزایش حقوق بازنشستگان در سال جاری بر همان مبنا (۶۰ درصد برای حداقلبگیران و ۴۵ درصد برای سایر سطوح) اعمال شده است.